12/05/2020

OPINIE – Het mentale welzijn is minstens even belangrijk als de fysieke gezondheid

De cijfers zeggen alles. Een op de drie Belgen wordt in zijn leven geconfronteerd met een psychische stoornis. Zo blijkt uit een onderzoek van denktank Itinera. Psychologen in het veld bevestigen deze verontrustende cijfers. Maar als deze cijfers wel degelijk wetenschappelijk onderbouwd zijn, waarom krijgt een depressie of burn-out dan nog altijd een andere waarde toegekend in de publieke opinie?

Om structuur in ons hoofd aan te brengen vinden we het makkelijk om de dingen in ons leven op te delen en onder te brengen in bepaalde hokjes. Dit is een deel van ons menselijke instinct. De procedure bij een fysieke ziekte is duidelijk gestructureerd. We analyseren de symptomen en op basis hiervan stellen we een ziektebeeld vast. Voor dat bepaald ziektebeeld zoeken we dan een remedie. Dit proces past perfect in ons gestructureerde hokjesdenken.

Bij mentaal welzijn wordt het moeilijker. Het is vaak het geval dat er niet meteen een eenduidige diagnose kan worden gesteld. En dus bij gevolg geen duidelijke oplossing kan worden aangereikt. We zijn als mens geprogrammeerd om alles te willen begrijpen en meteen op te lossen. Daardoor is het voor sommige mensen gewoonweg makkelijker mentale kwalen te minimaliseren of in twijfel te trekken. Daarbij komt nog eens dat het begrip psychologie pas eind 19e eeuw wetenschappelijk au serieux werd genomen. Waar de psychologie nog in haar kinderschoenen staat, heeft de wereld van de fysieke geneeskunde al eeuwenlang de tijd gehad om zich te ontwikkelen.

Moderne verschijnselen

De hardliners halen aan dat de mensen vroeger geen burn-outs of depressies kregen. Dat de mens in de moderne maatschappij te verwend is en daarom met deze zogenaamde problemen wordt geconfronteerd. Het klopt dat de term burn-out pas in de jaren 70 werden geïntroduceerd. De depressie zoals wij ze kennen, werd pas in 1917 voor het eerst beschreven door Sigmund Freud. Ik ben er vrijwel zeker van dat deze ziektes zich ook manifesteerden vooraleer ze bekend werden bij het grote publiek.

Het verschil met nu en vroeger heeft te maken met de openheid van de samenleving. Pakweg 40 jaar geleden werd er nog niet gepraat over wat er achter de gordijnen van de huiskamer gebeurde. We mogen ons gelukkig prijzen dat die situatie nu veranderd is en we dingen kunnen delen met de rest van de wereld. Deze ziektes zijn geen nieuwe verschijnselen, ze zijn er altijd al geweest. Het verschil met vroeger is dat er nu enkele mensen dapper genoeg zijn om er mee naar buiten te komen.

Maakbaar geluk

Mensen die kampen met mentale problemen en er openlijk voor uitkomen, worden meer dan eens aanstellers genoemd. Ze zouden beter hun best moeten doen om zich gelukkig te voelen. Deze stelling gaat ervan uit dat geluk een eigen keuze is. Dat geluk een rechtstreeks gevolg zou zijn van je daden. Het is zeker zo dat je bepaalde dingen kan doen om te vermijden dat je je slecht voelt. Je kan bijvoorbeeld proberen toch die ene wandeling te maken die je al zolang uitstelt.

Maar of je echt gelukkig voelt, heeft met veel meer te maken dan de dingen die je zelf in de hand hebt. Je kiest er niet voor om depressief te worden. Sterker nog: uit onderzoek blijken verschillende mentale ziektes een hoge erfelijkheidsfactor te hebben. Ik betwist niet dat we bepaalde keuzes in ons leven kunnen maken die een invloed hebben op ons geluk. De stelling dat geluk volledig maakbaar is daarentegen, betwist ik wel. Niemand kiest ervoor om ongelukkig te zijn.

De makkelijke weg

De vraag is of de makkelijke weg altijd de beste weg is. Dingen zoals de liefde en een goede job, waar we in het dagelijkse leven zoveel waarde aan hechten, komen er ook niet zonder ervoor te werken. Waarom kunnen we niet op dezelfde manier naar mentaal welzijn kijken? Ik besef dat het een grote inspanning van de maatschappij vergt om op een andere manier naar deze kwestie te kijken. Uitzonderlijke problemen vragen om uitzonderlijke maatregelen: dat is een les die ik leerde in de verwarrende tijd waarin we leven.

Laat ik het even duidelijk stellen: het mentale welzijn is een uitzonderlijk probleem. In een rapport uit 2017 stelt de Wereldgezondheidsorganisatie dat depressie wereldwijd de nummer 1-oorzaak is van ziekte en uitval. Maar liefst 4,4 procent van de wereldbevolking kampt met een depressie volgens deze cijfers. Is het dan niet vrij kortzichtig om mentale problemen weg te zetten als secundaire klachten?

De moeilijke weg is de enige juiste in deze kwestie. De moeite die we samen moeten nemen, zal later worden beloond . Als we kiezen voor de makkelijke weg, zullen de gevolgen op lange termijn alleen nog zorgwekkender worden.

Tekst en foto: © Jef Nuytemans