Prenzlauer Berg, Berlijn. Langs de oude resten van de Berlijnse muur bruist het van leven. Een gezellig drukke vlooienmarkt met links en rechts muziek en de geur van gebraden Duitse worsten die de lucht vult. Maar wie enkele stappen verder zet, belandt plots in een heel andere setting, die van vergane sportglorie.

Even verderop bevinden zich de toegangspoorten van het Friedrich-Ludwig-Jahnsportpark, een sportstadion gebouwd na de Tweede Wereldoorlog. In de jaren 80 de thuisbasis van voetbalclub BFC Dynamo dat tien keer op een rij kampioen werd in Oost-Duitsland. In 1984 de plek waar Uwe Hohn in het speerwerpen de kaap van 100 meter overschreed waardoor speren zwaarder werden gemaakt om de veiligheid te garanderen, en acht jaar later de plek waar Michael Jackson onder meer zijn hits Billie Jean en Thriller bracht tijdens een concert.

Maar eens aan de ingang van het Sportpark blijft er niets over van deze hoogdagen. Drilboren, kranen en grijpmachines hebben de ooit glorieuze uitstraling van het stadion overgenomen, al wat nu overblijft zijn ruïnes. In 2022 keurde de Berlijnse senaat een plan goed om het park om te bouwen tot een modern complex met extra voetbalvelden, beachvolleybalvelden, tennisbanen en een nieuwe hal. Een controversiële beslissing die volgens StadiumDB vooral door architecten werd betreurd.

Een stukje cultuur

Ondanks 14.000 handtekeningen tegen de sloop sneuvelde het historische stadion toch. Maar volgens inwoner Dieter Müller (70) in Prenzlauer Berg, die er vaak naar wedstrijden ging kijken, sneuvelden vooral mooie herinneringen: ‘Scheiße!’, antwoordt hij op de vraag naar zijn mening over de sloop. ‘Onze cultuur is hierdoor verloren gegaan. De overheid zou beter iets ouds combineren met iets nieuws in plaats van het te gaan slopen. Ze zouden respect moeten hebben voor de geschiedenis, maar dat respect is in Duitsland helaas verloren gegaan.’

Het Friedrich-Ludwig-Jahnsportpark gaat al lang mee. Al in de Eerste Wereldoorlog waren de velden een trainingsterrein voor Duitse leger en in de naoorlogse periode was het voor korte tijd een vluchtelingenkamp. Na de oprichting van de Bondsrepubliek Duitsland en de DDR in 1949, werd het omgebouwd naar plannen van architect Rudolf Ortner voor het World Festival of Youth and Students in 1951.

Uiteindelijk komen de tribunes en atletiekpiste er in 1952 en opende het stadion de deuren voor officiële sportwedstrijden. Volgens Müller mag zo’n historische plek niet zomaar gesloopt worden: ‘Het is een culturele plek, het heeft traditie en is goed bekend in Berlijn. Inwoners hebben er veel herinneringen aan. Het doet pijn om de ruïnes hier te moeten zien.’

Gespannen sfeer

Müller maakte in het Jahnsportpark veel voetbalwedstrijden mee, en zag hoe het stadion doorheen de tijd evolueerde. ‘Vroeger speelde Viktoria Berlin hier tweede divisie maar tijdens de DDR-tijd keerde het eersteklassevoetbal met BFC Dynamo terug naar het stadion. Ik herinner me nog een Europacupwedstrijd van hen, dat was de beste die ik hier zag.’ Terwijl Müller zijn verhaal doet, kijkt hij even achter zich naar het stadion. Maar van de glorieuze wedstrijden en de sfeer die er toen was, valt nu niets meer te zien. Er hangt een kille, grimmige sfeer op de site.

Naast het feit dat de tribunes verwoest zijn, heeft die sfeer ook te maken met de Berlijnse muur die zich naast het terrein bevindt. ‘Ik heb 35 jaar in de DDR geleefd’, zegt Müller. ‘In die periode waren er veel rellen rond het stadion. Mensen van de westkant konden niet naar de wedstrijden kijken wat zorgde voor onrust aan de grensbewaking.’

Ook binnen hing er op wedstrijddagen een gespannen sfeer: ‘Vroeger was er altijd de strijd tussen BFC Dynamo en Union Berlin, toen zeiden we: ‘Kom dan!’ We waren boos, maar achteraf dronken we samen een biertje. Dat is tegenwoordig ondenkbaar.’

Miljoenenproject

Die herinneringen zijn intussen ver verleden tijd. De sloop is inmiddels al begonnen na akkoord van de Stad Berlijn. Zestien clubs wilden een gloednieuw multifunctioneel sportcomplex op de sportsite en kregen gelijk van de senaat.

Culturele historici, architecten en buurtbewoners waren het niet eens met die beslissing. Mede door de enorm hoge kost die het met zich meebracht, ondertussen 182 miljoen euro, maar vooral om het verwijderen van cultureel erfgoed tegen te gaan. Onder meer winnaar van de meest prestigieuze architectenprijs Jean-Philippe Wassal is tegen de sloop volgens Berlin Plattform en pleit voor een transformatie boven een afbraak. Dieter Müller deelt dezelfde mening: “Ze willen iets nieuws bouwen, maar er zijn twee opties: de ene is om de oude structuur te laten staan en erin te bouwen, de andere is om alles volledig af te breken. Waarom kan dat eerste niet?”

Het Friedrich-Ludwig-Jahnsportpark is niet het enige historische stadion dat sneuvelt in Berlijn, ook het oude sportterrein van BFC Dynamo in Weißensee zal worden gesloopt. ‘Er gaat zoveel waardevolle traditie verloren’, zegt Müller. ‘Maar je kunt oud en nieuw prima combineren. Dat gebeurt hier gewoon niet meer. Kijk maar naar de Alexander Platz. Veel architecten beseffen niet dat Berlijn eigenlijk op zand gebouwd is. En dan bouwen ze hoge gebouwen en snappen ze niet waarom ze verzakken.’

Mussen

De sloop van het Jahnsportpark begon uiteindelijk op 8 oktober 2024. De stad Berlijn had toen als doel om in 2027 het nieuwe complex te kunnen openen, maar dat was buiten de natuur-beschermingsgroep NaturFreunde Berlin gerekend. Volgens hen zou de sloop 94 broed- en rustplaatsen voor mussen vernietigen, en waren de mussenhutten die er ter compensatie werden geïnstalleerd onvoldoende. De rechtbank gaf de natuurgroep hierin gelijk waardoor de sloop moest stoppen.

Dieter Müller ziet dat dit niet de eerste keer is dat er zoiets gebeurt: ‘Destijds moest het worden omgebouwd voor de Wereldzomerspelen van Special Olympics, om als trainingsfaciliteit te dienen. Ook toen kwamen allerlei groepen met protestacties, waardoor de verbouwing er niet kwam.’

Hoe het er nu naar uit ziet voor het Jahnsportpark is nog onduidelijk. In februari mochten de werken gedeeltelijk hervatten, maar de deadline van 2027 halen zal onmogelijk worden. ‘Dit blijft nu nog een half jaar zo, vanwege de mussen, en dan wordt er verder gebouwd. Maar al die onderhandelingen, nieuwe plannen, nieuwe bla bla bla… Het zal nog een lange tijd duren voordat het nieuwe complex hier staat.’