Geen bier en flikkerende lichten, maar dansen in de geur van koffiebonen en het ochtendgloren. Jonge stedelingen wisselen nachtelijke clubs steeds vaker in voor zogenaamde coffee raves. Wat zegt die zachte ravegolf over de generatie die ze draagt? Hebben jongeren nood aan nieuwe vrije ruimtes in de stad?

Koffiebars, bakkerijen, hippe kledingswinkels of kringwinkels: ooit boden ze eenduidige diensten aan in de stad, nu lijken ze ruimte te voorzien voor een sociaal-cultureel ritueel: dansen op laagdrempelige plekken, weg van de klassieke clubs. Daarbij gaat het niet alleen om muziek of ontspanning, maar ook om nabijheid, gemeenschap en controle over de eigen ruimte.

Vertrouwde bubbels

Kleinschalige raves zijn geen nieuw fenomeen. Cultuursocioloog Pascal Gielen (UAntwerpen) herkent dat concept al vanuit New York in de jaren 90. Toch lijken ze steeds vaker een nieuwe invulling en setting te krijgen. Raves in koffiebars zijn al enkele jaren populair in steden als Amsterdam, Londen en Parijs, maar de afgelopen maanden springen ze ook als paddenstoelen uit de grond in Belgische steden. ‘Het is een typisch grootstedelijk fenomeen’, zegt Gielen. ‘We zien dat jongeren na corona de intimiteit opzoeken. Dat noemen we bubblization: mensen kiezen uit angst voor grote groepen meer voor een vertrouwde omgeving en hun eigen kennissenkring, hun bubbel. Kleine ruimtes zijn controleerbaar en overzichtelijk.’

Op kleinschalige feestjes vallen heel wat drempels weg. Antwerpse dj Josse Borghys, gekend onder artiestenaam Antares, draait normaal in clubsettings, maar de afgelopen maanden wordt hij regelmatig gevraagd voor feestjes op alternatieve locaties. Zo draaide hij al in koffiebar Tartoer tijdens de Antwerp Coffee Week en in de Kringwinkel. ‘Uitgaan is duur geworden’, merkt hij. ‘Jongeren drinken daardoor meer op voorhand in plaats van in de club zelf, en komen daardoor ook later aan. Ik merk in mijn omgeving dat mensen het beu zijn dat feestjes zo laat beginnen, waardoor je de dag erna ook vaak kwijt bent. Misschien zijn die feestjes overdag daar een tegenreactie op.’

Voor dj’s kunnen de verschillen tussen day raves en nachtelijke clubs wel een uitdaging vormen. ‘Het is helemaal anders, omdat je als dj niet het middelpunt van de belangstelling bent’, ervaart Antares. ‘Niet iedereen die naar die koffiebar of kringwinkel komt, wil dansen. Daardoor is het soms wat zoeken naar connectie met het publiek. De set moet voor iedereen toegankelijk zijn, maar als dj wil ik ook niet volledig de commerciële kant opgaan.’ Ook het publiek verschilt van dat op reguliere raves. ‘Het zijn zowel jonge mensen die willen komen dansen, als volwassenen die gewoon zin hebben in een koffietje’, vertelt Antares. ‘Soms zijn het zelfs oudere passanten, al kunnen zij die drukte niet altijd even hard appreciëren.’

Opvallend is ook dat het publiek van coffee raves vaak sporters zijn: ze trekken na hun workout naar een koffiebar om daar hun laatste vocht uit te zweten. Zo slaan bijvoorbeeld de Antwerpse running club Lucky Stride en ontbijtketen Le Pain Quotidien de handen in elkaar voor feestjes in één van hun vestigingen na een run van vijf kilometer door de stad. Aan zulke feestjes komen er dan ook geen alcoholische consumpties te pas. Volgens een onderzoek uit 2024 van het Vlaams expertisecentrum voor Alcohol en andere Drugs (VAD) kiezen jongere generaties steeds meer voor een gezonde levensstijl en wordt het meer aanvaard om geen alcohol te drinken. ‘Op day raves wordt er inderdaad minder tot geen alcohol gedronken’, bevestigt Antares. ‘Je hebt de optie om gewoon een koffie te drinken en rustig te genieten van de muziek. Daardoor zijn ze ook toegankelijk voor mensen die afschrikken van het consumptiekarakter van uitgaan.’

Muziek als sociale lijm

Je kunt je natuurlijk afvragen of zulke coffee raves niet vooral een commerciële stunt zijn voor horeca en winkels. Marion Caeymaex (25), uitbaatster van koffie- en brunchbar Crèma op de Mechelse Vismarkt, organiseerde begin mei de eerste editie van een Brunch & Dance. Omdat de zon op haar terras verdwijnt in de namiddag, was ze op zoek naar een manier om die rustige namiddagen op te vullen. ‘Ik ben nog maar een jaar open, dus dit is een ideaal concept om naamsbekendheid te creëren en nieuwe klanten aan te trekken.’

Toch gaat het verder dan dat: ‘Terwijl coffee raves in het buitenland en andere grootsteden in België steeds populairder worden, merk ik dat jonge mensen zulke evenementen missen in Mechelen. Zelfs toen de politie werd opgebeld door geluidsoverlast, zeiden de agenten dat Mechelen dat nodig heeft en dat ze blij waren wat leven in de brouwerij te zien. Met de Brunch & Dance wil ik dus sterk inzetten op community building. Het brengt mensen uit de stad samen.’

Gielen ziet daarin de kracht van muziek als sociale lijm. ‘Dit soort evenementen zijn meer dan entertainment of vrije tijd: ze máken de stad’, meent hij. ‘Plato geloofde: een goede samenleving danst op hetzelfde ritme.’ Er lijkt nood te zijn aan vrije ruimtes in de stad waar het mogelijk is om verschillende groepen mensen samen te brengen: ‘De stad en haar onvoorspelbare ruimtes rijgen stilaan dicht. Het belang van zulke plekken wordt zwaar onderschat, vooral door beleidsmakers die ze verwaarlozen. Ik zie veel ruimtes verdwijnen in Antwerpen omdat ze verpatst worden aan de vastgoedsector. Daardoor schuiven zulke initiatieven steeds meer op naar particulieren zoals horeca-uitbaters.’

Of day raves een structurele verandering teweeg zullen brengen, valt nog af te wachten. ‘Ik denk dat het een tijdelijke hype is, maar dat het overdaggegeven wel zal blijven’, vermoedt Antares. ‘Het lijkt mij vooral belangrijk dat het concept wordt doorgetrokken naar andere locaties, waar mensen kunnen samenkomen.’ Gielen ziet er op dit moment nog geen drukkingsgroep of counterculture uit groeien. ‘Echte raves zijn een vorm van verzet, dit soort tam gemaakte versies niet’, besluit hij. ‘Maar ze tonen wel dat jonge mensen op zoek gaan naar nieuwe vormen van samenleven. Ik kan alleen maar hopen dat er structurele netwerken uit groeien die laten voelen dat een stad dat nodig heeft. Jongeren zijn de politici en beleidsmakers van morgen. Als zij merken dat je zulke ruimtes nodig hebt om te kunnen ademen in een stad, dan verander je automatisch iets.’

@lepainquotidienhqHere for more coffee fueled raves 🙋‍♀️♬ original sound – Le Pain Quotidien

Tekst: © Una Roosen
Featured image: © Benjamin Fontenai