Op 24 september werd Leuven uitgeroepen tot Europese Culturele Hoofdstad van 2030. Hiermee versloeg het de twee andere Belgische kandidaten Namen en Sint-Jans-Molenbeek. Na eerdere titels als innovatiehoofdstad en sportstad, is dit een nieuwe verwezenlijking voor stad Leuven, hoe komt dit?

“Je kan niet omschrijven hoe trots ik ben”, zei Leuvens burgemeester Mohamed Ridouani van Vooruit na afloop van de toekenning bij VRT NWS. Na de benoeming tot Europese Innovatiehoofdstad in 2020 en sportstad in 2021 is dit de volgende mijlpaal die hij met het stadsbestuur bereikt sinds hij zes jaar geleden het roer overnam van Louis Tobback. In het rotatiesysteem van de EU was het na het Waalse Bergen in 2015 terug aan België om een cultuurstad te leveren, dat werd dus Leuven. “Dit is een thriller geweest. We hebben hier zo hard aan gewerkt”, aldus Ridouani.

‘LOV2030’

Al uit de naam van het project van de stad Leuven valt af te leiden dat het draait rond verbinding. LOV2030, een afkorting van de Latijnse naam voor Leuven ‘Lovanium’, maar vooral  een knipoog naar het Engelse ‘love’. Die drie letters benadrukken volgens Leuvens gemeenteraadslid Mauro Michielsen van Vooruit met opzet het thema liefde. “We hebben er bewust voor gekozen om het niet Leuven 2030 te noemen, maar LOV2030”, zegt hij. “We leven in donkere tijden, met veel polarisatie en uitdagingen waar mensen bang van worden. We geloven dat je daar via cultuur oplossingen tegenover kan zetten.”

Het meerjarig initiatief van de stad combineert kunst, wetenschap en innovatie, met als doel zowel Leuven als de regio Oost-Brabant op cultureel vlak internationaal op de kaart te zetten. “We hopen dat we een voorbeeld kunnen zijn voor de rest van België, voor de rest van Europa, en voor de rest van de wereld misschien”, zegt Michielsen. De betrekking van de regio was een weloverwogen beslissing verklaart hij. “De ondertitel van ons project is Leuven & Beyond. Het gaat dus niet alleen om een stedelijk verhaal, maar ook om de 32 gemeenten die eraan meewerken. We vormen samen één grote gemeenschap.”

Een belangrijk element daarin zijn de radicaal nieuwe verbindingen: ‘Human, Nature, Innovation’. Oftewel de link tussen natuur en cultuur, tussen mens en natuur en tussen mens en innovatie. “Dat kwam ook sterk naar voren in ons dossier”, zegt hij. “Daarnaast is het feit dat Leuven samenwerkt met al die andere steden en gemeenten, op zich al een nieuwe verbinding.” De stad wil met het project niet enkel inzetten op kunst in de klassieke zin, maar vooral op ontmoeting. “Onze gemeenschap is heel divers, we proberen dat om te zetten in kracht”, legt Michielsen uit. “We willen mensen samenbrengen die elkaar anders niet vanzelf vinden.”

Maar volgens journalist Kris Hendrickx bij Bruzz speelden ook de financiële capaciteiten van de stad Leuven mee. “De Europese vakjury vond het belangrijk dat de plannen die werden voorgesteld daadwerkelijk konden gefinancierd worden.” Bij de initiatieven in Molenbeek was dat niet het geval, door de politieke impasse in het Brussels Gewest. “De keuze voor Leuven was vooral een veilige keuze”, zegt hij.

Politiek doet Molenbeek de das om

Nochtans leek Molenbeek lang mee in de running voor de titel. Met hun project MolenFest – bestaande uit lokale dans, circus en theater – probeerden ze de jury te overtuigen.  Het negatieve imago van de gemeente moest plaatsmaken voor de sociale samenhang en culturele diversiteit. Molenbeek for Brussels 2030 stampte meerdere events uit de grond en zette een beweging in gang in de Brusselse randgemeente. “Er was echt torenhoge ambitie”, zegt Hendrickx.

Maar de lokale politiek gooide roet in het eten. Tot vandaag is er nog altijd geen Brusselse regering, waardoor steunbudgetten voor het project niet gegarandeerd konden worden. Brussel moest besparen en Molenbeek had een cultuurbudget van zo’n 4,4 procent van de gemeentebegroting terwijl dat in Leuven zes procent is. Daarnaast viel burgemeester Catherine Moureaux van de PS in februari uit door een burn-out. Hendrickx denkt ook dat daar de oorzaak lag van het verlies. “Als je geen volwaardige burgemeester hebt in een gewest dat zonder regering zit, was dat waarschijnlijk een beetje veel van het goede voor de vakjury.” Molenbeek kon op financieel en politiek vlak niet opboksen tegen het Leuven dat een hele regio mobiliseerde met Oost-Brabant, waarvan gemiddeld 6 euro per inwoner naar het project gaat. In een regio met meer dan een half miljoen inwoners kan dat tellen.

Daarnaast was er nog Namen dat haar kandidatuur had ingediend. De hoofdstad van Wallonië streed met hun project Namur 2030 mee voor de overwinning. Ook zij werden uiteindelijk verslagen door Leuven hoewel hun initiatief veel positieve reacties ontving, tot grote teleurstelling bij Christophe Deborsu. “In Namen zijn we allemaal diep triestig”, zei hij in het Radio 1-programma Coucou de Namur. In dat programma komt ook commissaris van Namur 2030 Laura Latour aan het woord, zij wijst zoals Hendrickx ook op het feit dat de jury met Leuven een ‘veilige keuze’ heeft gemaakt.

Niet aan proefstuk toe

Voor winnaar stad Leuven is het niet de eerste verkiezing. In 2020 werd de stad al uitgeroepen tot Innovatiehoofdstad van Europa en een jaar later kreeg het de titel van Europese Sportstad. Dat jaar organiseerde Leuven onder andere de Belgische kampioenschappen kortebaanzwemmen en de wereldkampioenschappen wielrennen op de weg. Toenmalig Schepen van Sport Johan Geleyns van CD&V, zegt dat Leuven altijd ambitie heeft gehad. “Onze stad heeft zich ingezet op het mobiliseren van de bevolking. Projecten als deze zorgen ervoor dat we mensen in verbinding brengen en samen laten komen. Het is dan ook mooi om te zien dat het loont.”

Dat zulke initiatieven invloed uitoefenen op de burgers, bewees de verkiezing tot sportstad. “Na die verwezenlijking in 2021, zagen we als stad een toename van het aantal mensen die gingen bewegen. Het EK Running (10 km, halve en hele marathon, red.) had dit jaar zo’n 13.000 deelnemers en de eindejaarscorrida (een loopwedstrijd in de kerstvakantie, red.) is zoals de vorige editie volledig uitverkochté, zegt Geleyns. Daarnaast zorgde de titel van Europese Innovatiehoofdstad ervoor dat Leuven zich duurzamer kon ontwikkelen, waarmee ze een voorbeeld waren voor steden en gemeenten in zowel binnen- als buitenland.

Geleyns denkt dat ook LOV2030 hetzelfde effect kan hebben op de Leuvense cultuursector. “Er staan zo veel activiteiten op de planning en de stad heeft zulke sterke infrastructuur, dat ik een soortgelijk effect niet uitsluit op de cultuur.” Gemeenteraadslid Michielsen voegt daaraan toe dat er daar ook op voorbereid wordt: “We zijn van plan om tegen 2030 een nieuwe podiumconstructie te bouwen, omdat we merken dat er momenteel te weinig plekken zijn om voorstellingen te bekijken. Daarnaast zal tegen dan ook de reconstructie van ons stadhuis helemaal afgewerkt zijn.”

Eén geheel

Dan rest er nog de vraag waarom de stad Leuven – naast het feit dat ze de financiële middelen hebben – telkens wordt uitgekozen door de vakjury. “Wij hebben – net als vele andere steden – een heel sterke diversiteit. Maar we slagen erin om één groot geheel te vormen”, zegt Michielsen. “Ik heb dat gevoeld toen de jury op bezoek kwam om te bepalen wie culturele hoofdstad zou worden. Op het einde van de dag was er een groot dansfeest als afsluiting. Het was heerlijk om te zien dat al die verschillende Leuvenaars samenkwamen en zich samen achter dat project zetten.”

Vooral de sociale aanpak van Leuven lijkt een belangrijke factor te zijn in het succes. Al sinds 1995 kent de hoofdstad van Vlaams-Brabant een burgemeester van de socialistische partij – vroeger de sp.a – Vooruit. Na 24 jaar Louis Tobback, nam Mohamed Ridouani in 2019 het roer over. Meteen was de toon duidelijk: “Welvaart groeit niet in een angstige samenleving”, leest de kop van zijn kennismakingsinterview in MO*Magazine destijds. In een tijd dat de socialisten het moeilijk hadden kwam Ridouani  met volledige vernieuwing, en die lijkt aan te slaan.

Michielsen – die partijgenoot is van Ridouani – benadrukt dat het stadsbestuur moderne angsten wil tegengaan. “Ik denk dat Leuven op verschillende vlakken een stad is die niet vertrekt vanuit de angst die veel mensen hebben. We leven in donkere tijden met veel polarisatie en zien een wereld die in de fik staat, mensen worden daar bang van. Leuven probeert dan juist met warme sociale oplossingen te komen,  in plaats van mensen in de steek te laten of met de vinger te wijzen.” Dat gegeven is dan ook de rode draad doorheen de onderscheidingen van de stad. Michielsen onderstreept dat het uiteindelijk om ‘maar prijzen en titels’ gaat.

Nu Leuven verkozen is zal LOV2030 werkelijkheid worden. Voorlopig staan er al enkele exposities gepland zoals ‘Kennis in zicht’ in het M Museum en het ‘Queer Arts Festival’ dat 10 oktober van start gaat. “Maar er zullen ook initiatieven in de wijken komen”, sluit Michielsen af. “Of het nu om hiphopcollectieven, ons museum of de KU Leuven gaat, we willen iedereen samenbrengen. We willen met de stad een nieuwe dynamiek creëren die ook na 2030 zal voortleven.”