De Universiteit Antwerpen heeft een vijand in het vizier: de sigaret. Geen rookzones meer, geen asbakken verstopt achter fietsenstallingen maar een totaal rookverbod op álle campussen. Dag nicotinewalm, hallo morele zuiverheid. Althans, dat is waar de rector op hoopt. Roken in aula’s of gangen is al decennia passé, maar vanaf nu is zelfs een sigaret op een verlaten campusbank strafbaar terrein. Rokers zijn officieel persona non grata. Een stille veldslag met een vleugje triomfantelijke fanfare.

Laat er geen twijfel over bestaan: roken is ongezond. Mij ga je niet horen zeggen dat het roken van een pak sigaretten per dag je levenskwaliteit bevordert, integendeel. De medische literatuur bulkt van de bewijzen. Diezelfde longartsen zullen waarschijnlijk een fles champagne ontkurken bij elk rookverbod dat erbij komt. Maar opvallender is hoe het thema al jaren publieke aandacht krijgt. Meer en meer lijkt het een ‘zij’ versus ‘wij’-verhaal: de roker tegen de rest, de verzonken vijand waar we collectief ons geweten aan oppoetsen.

Dit rookverbod is geen geïsoleerde maatregel. We zaten al op dit pad: de 10-meter-regel of de nieuwe wet dat je vanaf 2027 geen sigaret meer mag opsteken op horecaterrassen bijvoorbeeld. Wat ooit begon met “niet roken in de trein” is nu geëvolueerd naar “niet roken in de buurt van mensen, dieren, bomen en gebouwen”. Stap voor stap wordt de sigaret verdreven naar de rand van de maatschappij.

Na de restaurants en cafés krijgen de rokers onder de Antwerpse studenten alvast de volgende kogel te verduren. Een sigaret op de parking of een bankje? Verleden tijd. Wandel maar even buiten de muren van de campus, maar wees wel op tijd terug in de les. De woordvoerder van de UA profileerde zich in het journaal vol trots als een soort generaal, pakweg Napoleon. Terwijl om de hoek ongetwijfeld een nietsvermoedende student stond die geen hand, maar een pak Marlboro in zijn binnenzak had zitten.

Ergens wringt dit hele verbod toch. Bij het gros van de studenten wordt alcohol vrolijk geschonken op cantussen of feestjes, fastfood massaal geconsumeerd en Red Bull lijkt soms de officiële sponsor van de examenperiode. Allemaal perfect legaal, allemaal minstens even slecht voor je gezondheid bij overmatig gebruik. Alleen: niemand overweegt een verbod op de vrijdagse frieten of op nachten doordoen met zes blikken energiedrank. Maar de sigaret is een boeman, al jaar en dag, of je dat nu wilt of niet.

Bovendien: werkt zo’n verbod wel? Gedragspsychologen zullen je vertellen: mensen stoppen niet met roken omdat ze buiten de campus moeten wandelen. Ze stoppen omdat het sociaal, financieel of persoonlijk betekenisvol wordt. Sensibilisering werkt. Hulplijnen werken. Rookruimtes beperken werkt. Maar een totaal verbod? Dat maakt vooral koppig. En wie denkt dat studenten dan massaal de sigaret opbergen, gelooft waarschijnlijk ook nog in de paashaas of Sinterklaas.

Er zit ook een gevaarlijke symboliek achter deze maatregel: het idee dat je gedrag mag verbieden op basis van morele superioriteit. Want wat is het volgende slagveld? De vapes die eruit zien als kleurrijke USB-sticks? Smartphoneverslaving tegengaan door TikTokvrije zones? Een maximum aantal frieten per student per week? Of misschien een verplichting tot acht uur slaap en minstens twee stukken fruit per dag, gecontroleerd door een gezondheidsbrigade aan de ingang van de campus?

Want laat ons eerlijk zijn: een universiteit is geen internaat. Ze moet geen morele soldaten kweken, maar kritische burgers. Een plek waar je leert denken, twijfelen, discussiëren, ook over slechte gewoontes. Een rookverbod kan logisch zijn om anderen te beschermen tegen passief roken. Maar een verbod dat elke vorm van rook, ook in de open lucht, weg van anderen verbant, is geen bescherming meer. Het is opvoeding met de harde hand, niet met verstand.

Misschien klinkt dit rebels, misschien zelfs licht nostalgisch. Maar stel je voor: we spoelen tien jaar vooruit. Het is 2035. Rokende studenten? Die bestaan alleen nog in geschiedenisboeken, naast foto’s van advertenties waarin docenten een pak Camel roken. Wie toch rookt, doet dat in een hermetisch afgesloten container in de Ardennen, met een attest op zak. En ergens, heel stil, zal iemand denken: was het verbod echt de overwinning die we dachten? Of gewoon weer een oorlog die we voerden omdat het kon?

Tot dan steek ik deze column in mijn binnenzak. Naast, een pakje Marlboro en een blik Red Bull. Niet uit verslaving, maar als herinnering dat vrijheid soms begint bij iets zo kleins als een vuurtje en een sigaret.

Tekst: Sander Scheers ©
Uitgelichte foto: Geri Tech, via Pexels