Van desinformatie op TikTok tot leuk nieuws op Karrewiet. Kinderen en jongeren krijgen vandaag op heel wat manieren informatie binnen. Tijdens een conferentie op de VRT bespraken journalisten, onderzoekers en makers hoe jonge nieuwsgebruikers vandaag hun weg terugvinden in het chaotische medialandschap.

“Uitgerekend vandaag, 20 november, de dag van de rechten van het kind, gaat deze conferentie hier door”, zo begint Karen Donders, directeur Publieke Opdracht van de VRT, haar inleiding. “Een van die rechten van kinderen is het recht op juiste informatie”, zegt ze. Dat is net waar deze conferentie over gaat: het informeren van onze kinderen en jongeren.

Donders vertelt dat sociale media zoals TikTok en Instagram vandaag vaak de enige bronnen voor nieuws zijn bij jongeren. Ze ziet het als de taak van de openbare omroep, de VRT, om daar een tegengewicht te bieden. “Kinderen informeren is heel belangrijk en ook een ambitie van ons. Kinderen en jongeren moeten feiten krijgen die ertoe doen”, stelt ze.

Karen Donders opent de conferentie op de VRT. © Siebe Nijs

Het godsgeschenk Karrewiet

Het eerste panelgesprek start met gasten Jensen Baert (nieuwsanker Karrewiet), Andy Demeulenaere (Algemene Coördinator Mediawijs), Telidja Klai (Ontwikkelingspsycholoog & content manager Ketnet) en Imke Mensch (leerkracht van het jaar 2025). De sprekers werpen een licht op het nieuws voor kinderen en hoe eerlijk we hierin mogen, kunnen en moeten zijn.

“Hoe beslis je welk nieuws je brengt aan kinderen?”, is de eerste vraag die Verbeeck zijn panel stelt. Jensen Baert vertelt hoe dat bij Karrewiet gebeurt: “We proberen zo veel mogelijk vanuit de leefwereld van kinderen te vertrekken. Dat lukt heel goed doordat we elke dag op scholen komen en zo weten wat er allemaal leeft tussen de kinderen.”

“We zorgen in de Karrewietjournaals altijd voor een goede mix tussen nice to know en must know-nieuwtjes.  Naast de leuke dingen is er natuurlijk ook het harde nieuws dat de kinderen moeten weten”, legt Baert uit. Ook over de vorm wordt nagedacht: “Sinds 2018 werken we met vaste presentatoren, vertrouwde gezichten die de kinderen door het nieuws gidsen. Voor de kinderen is dit heel vertrouwd.”

Presentator Bart Verbeeck praatte de namiddag aan elkaar. © Siebe Nijs

Ontwikkelingspsychologe Telidja Klai vertelt dat natuurlijk niet alle beelden geschikt zijn om te tonen aan kinderen: “De geselecteerde beelden moeten voldoende informatie geven zonder dat ze op het netvlies van de kinderen blijven plakken”, zegt ze. Dat betekent dat het nieuws niet te dramatisch mag zijn, al moet het volgens haar wel de nodige details bevatten, zodat het kind zich een juist beeld kan vormen: “Ze mogen het achteraf niet zelf beginnen in vullen.”

Volgens Klai moet er vertrokken worden vanuit het feit dat we kinderen willen begeleiden in hun ontwikkeling tot zelfstandige en geëmancipeerde adolescenten. “Daarvoor moeten we niet gaan censureren of betuttelen”, zegt ze. “We moeten telkens tegen hun grenzen duwen om ze mee te laten groeien, zonder erover te gaan. Iets wat Karrewiet goed doet.”

Jensen Baert zegt dat bij een opeenstapeling van zware nieuwsfeiten nazorg heel belangrijk is: “Als we merken dat het een bepaalde periode al veel zwaar nieuws is geweest, steken we er een stuk in over hoe je moet omgaan met heftig nieuws. Met concrete tips bieden we de nodige nazorg.”

Wat doet het onderwijs als het gaat over nieuws? “Een school is ook een belangrijke nieuwsbron voor kinderen”, zegt Andy Demeulenaere (Mediawijs), “Al beseffen ze dat zelf niet altijd goed.” Naast info die ze van leerkrachten meekrijgen, blijkt ook uit de onderzoeken van Apenstaartjaren dat bijna 3 op 4 lagere-schoolkinderen naar Karrewiet kijken, waarvan heel veel dat in de klas doen.

Dat beaamt leerkracht Imke Mensch: “Ik kijk ook met mijn leerlingen naar Karrewiet. Ze zijn er graag bezig en vragen er zelfs naar.” Ze vertelt dat bijna alle kinderen in het 6de leerjaar vandaag een gsm hebben en zo via sociale media vaak op fake news stoten: “Voor sommige leerlingen is dit toch beangstigend.”

Het blijft een zoektocht naar hoe kinderen het best geïnformeerd kunnen worden, al zijn ook ouders niet altijd met alles mee. “Ook als ouder is het belangrijk om tegen je kinderen toe te geven dat je niet op al hun vragen kan antwoorden”, zegt Klai. “Zowel voor kinderen als voor ouders is er educatie nodig over socialemediagebruik en over nieuws”, besluit Demeulenaere.

Algoritmes als vijand, maar ook als vriend

Het tweede panelgesprek was een gesprek over hoe jongeren – tussen de 12 en 15 – vandaag geïnformeerd worden. Panelleden waren Sofie Coucke (Redactiechef Jong VRT NWS), Yasmien Naciri (ondernemer en opiniemaker), Fran De Vriese (Expert Educatie en Mediawijsheid VRT) en professor doctor Laura Vandenbosch (Hoofddocent Media Psychology Lab KU Leuven).

“Voor deze doelgroep hebben wij verschillende media”, zegt Sofie Coucke. “Voor de middelbare scholieren is er bijvoorbeeld NWSNWSNWS op Instagram en TikTok. Voor studenten bieden we daarnaast ook VRT NWS aan op die platformen. Binnenkort willen we zelfs beginnen met een YouTube-kanaal om nog extra diepgang te kunnen bieden”, verklapt ze.

Redactiechef Sofie Coucke krijgt een vraag van Bart Verbeeck. © Siebe Nijs

Opnieuw heerst de vraag: welk nieuws bied je ze aan? “Je moet beseffen wat er bij de jongeren leeft en hierop inspelen. Je moet vertrekken vanuit thema’s die zij relevant vinden en waar zij over praten”, zegt Yasmien Naciri.

De nieuwsconsumptie speelt zich voornamelijk af op sociale media, waar het algoritmes zijn die bepalen wat jongeren te zien krijgen: “Dit maakt het moeilijker voor nieuwskanalen om op te vallen, al zit er binnen korte tijd een verandering aan te komen die een voordeel zal zijn voor de nieuwskanalen”, vertelt professor Laura Vandenbosch.

“De grens tussen feit en fictie vervaagt steeds meer”, stelt Verbeeck. Dit beaamt Naciri: “Voor jongeren wordt het moeilijk een grens te trekken tussen opinies en journalistiek. Ze gaan de journalistiek steeds vaker wantrouwen, terwijl ze zich meer gaan vastklemmen aan meningen van hun favoriete influencer.” Jongeren weten niet meer zo goed wie ze nu moeten vertrouwen en ervaren last met het onderscheiden van feiten en desinformatie.

Daarom benadrukt Coucke het belang van transparantie vanuit een redactie: “Om de vertrouwensband met de jongeren op te bouwen moeten we transparant blijven over hoe we nieuws checken. Daarnaast helpt de interactie met jongeren via sociale media enorm.”

“Dat we zo afhankelijk zijn van die sociale media, is dat geen gevaar?”, oppert Verbeeck. “Naast de sociale media hebben we ook onze eigen websitepagina’s”, zegt Coucke. Ze vindt dat we soms te negatief kijken naar sociale media: “Het blijft een enorme bron van informatie. We zijn inderdaad slaafs aan de algoritmes, maar we weten ook hoe we ze goed moeten bespelen om onze content zo breed mogelijk te verspreiden.”

Ook influencers kunnen desinformatie verspreiden

Het laatste panelgesprek was met gasten Elke Jacobs (hoofdredacteur VRT NWS), Bavo Mortier (contentcreator sporza.be en INFORM.VRT), Dorien Vanmeldert (journalist en factchecker VRT NWS) en professor doctor Ike Picone (hoofddocent imec-SMIT VUB). Het panel wordt ingeleid met een stukje uit de Pano-reportage over fitness en sportvoeding, een thema waar heel veel desinformatie over bestaat. Een ideale en relevante inleiding.

Professor Ike Picone trapt af en maakt meteen duidelijk dat zowel jongeren als volwassenen met desinformatie te maken krijgen. “Daarom is die transparantie zo belangrijk”, vult hoofdredacteur Elke Jacobs aan. Daarnaast ziet ze nog zaken die de geloofwaardigheid van reguliere media kunnen beschermen: “We moeten gemaakte fouten toegeven en rechtzetten. Een journalist is nu eenmaal een mens”, zegt ze.

Ook contentcreator Bavo Mortier geeft toe dat hij soms twijfelt bij wat hij te zien krijgt en probeert zo met het platform INFORM een antwoord te bieden op desinformatie over sport. Factchecker Dorien Vanmeldert zegt dat factchecken een leerschool is en dat we nieuwslezers ook moeten leren hoe ze zelf kunnen factchecken. Jacobs is heel blij met de factchecking bij de VRT: “Het is iets dat onze accounts echt geboost heeft en dat ons onderscheidt van andere media.”

Het laatste panel aan het woord. © Siebe Nijs

Over de rol van influencers als journalist zijn de meningen verdeeld: Mortier vindt dat samenwerkingen met influencers moeten kunnen, omdat zij voor jonge nieuwsconsumenten vertrouwde personen zijn. Jacobs vindt wel dat de eindredactie in die gevallen altijd bij de VRT moet liggen: “Ook influencers kunnen fout zijn: als nieuwsafzenders zijn zij volgens mij niet altijd goed of neutraal”, zegt ze.

CEO Frederik Delaplace sluit de conferentie af en besluit dat de VRT zich moet blijven richten op jongeren en zijn opdracht niet mag beperken tot klassieke radio of tv. “Ook jonge mensen moeten door de VRT met feitelijke en deugdelijke informatie geïnformeerd blijven worden.”

Frederik Delaplace mag afsluiten. © Siebe Nijs

Tekst: Siebe Nijs
Afbeeldingen: Siebe Nijs