Enkele weken geleden werd ‘chat control’ geschrapt uit het wetsvoorstel. Nu lijkt EU-voorzitter Denemarken met een vernieuwde versie op de proppen te komen: chat control light. Maar volgens critici blijven de belangrijkste problemen overeind.

Het wetsvoorstel van de Europese Commissie zorgt al jaren voor voer voor discussie. In 2022 werd er een wetsvoorstel gelanceerd om online-kindermisbruik te bestrijden, ook wel chat control genoemd. Het voorstel houdt in dat technologiebedrijven zoals WhatsApp en Signal verplicht zijn om berichten te scannen op seksueel misbruik.

WhatsApp en Signal maken gebruik van end-to-end-encryptie. Dat is een manier van beveiligen waarbij alle berichten versleuteld worden op het toestel van de verzender en pas weer ontsleuteld kunnen worden op het toestel van de ontvanger. Omdat die berichten normaal enkel door verzender en ontvanger kunnen worden gelezen, zou de controle gebeuren vóór de versleuteling. Voor veel experts kwam dat neer op een ingrijpende vorm van toezicht op privécommunicatie.

Verlichte versie

Omdat de 27 EU-lidstaten nog steeds geen akkoord kunnen vinden en er nog heel wat discussie over is, komt EU-voorzitter Denemarken met een verlichte versie, ook wel chat control light genoemd.

Bij de nieuwe versie zou het scannen van berichten niet langer verplicht worden opgelegd aan bedrijven. Toch heerst er nog twijfel over hoe dit er in de praktijk aan toe zou gaan. Men vreest dat de Europese Commissie nog steeds druk kan uitoefenen op grote techbedrijven zoals WhatsApp en Signal om toch mee te stappen in dergelijke systemen.

Ook sommige privacy-activisten, waaronder Matthias Dobbelaere-Welvaert, vrezen dat dit slechts een tijdelijke oplossing is. Volgens hen is de kans reëel dat de regels later opnieuw zullen worden aangescherpt, wanneer blijkt dat de huidige aanpak niet het gewenste resultaat oplevert. “Nu wordt de wet wat afgezwakt om dit erdoor te krijgen, en binnen een paar jaar komt een wijziging omdat die aanpak niet volstaat”, aldus Matthias Dobbelaere-Welvaert in De Morgen.

Het nieuwe voorstel werkt via algoritmes die beelden automatisch moeten vergelijken met databanken van gekende misbruikbeelden en die ook nieuwe beelden kunnen aanduiden als verdacht. Volgens specialisten zullen dergelijke systemen moeite hebben met het interpreteren van context, wat kan leiden tot veel foutmeldingen, bijvoorbeeld bij onschuldige familiefoto’s. Ook het opsporen van grooming – het verleiden van minderjarigen door volwassenen – blijkt technisch erg moeilijk uit te voeren. Er wordt dan ook getwijfeld aan de effectiviteit ervan.

Bij jongeren leeft dat dubbele gevoel ook. Student Vincent Bekkering (20): “Ik vind persoonlijk het feit dat we zogenoemde pedo’s opsporen een heel goed gegeven. Maar ik vind het moeilijk om te weten waar we de lijn moeten trekken omtrent privacy. Zelf vind ik dat het scannen van teksten en foto’s goed is, zolang er duidelijkheid is over wat er gebeurt tijdens en na het scannen. Want stel dat de foto’s of teksten worden opgeslagen, dan kunnen ze misschien in de foute handen vallen. Zolang een computer alles scant zonder iets bij te houden, zou ik het oké vinden mocht chat control light er komen.”

Controle op tekst

Verder wordt er naast de aangekondigde versoepelingen opvallend gezwegen over de uitbreidingen in het voorstel. Zo gaan er niet alleen meer controles worden uitgevoerd op beelden, maar ook op tekst. Er wordt ook gesproken over leeftijdsevaluatie in plaats van leeftijdsverificatie. Dit gebeurt op basis van foto’s of surfgedrag. Een fenomeen dat toch wel heel ver gaat.

De lidstaten zitten deze week samen en zouden het nieuwe voorstel dan al kunnen goedkeuren. Daarna volgt verdere behandeling door de Europese Commissie, de Raad en het Europese Parlement.

Tekst: Joram Van Ossel
Foto: © LoboStudioHamburg via Pixabay