De onrust en het geweld in Mali lopen de laatste weken hoog op. De hoofdstad Bamako dreigt economisch te verstikken. Rebellen van Al-Qaida blokkeren de belangrijke routes richting de stad, waardoor de toevoer van voedsel, brandstof en transport is stilgevallen. “Als je kijkt naar Mali, wonen de meeste mensen op heel specifieke plaatsen langs de rivieren. Wie die logistieke corridors controleert, kan de stad effectief onder druk zetten, zelfs zonder direct de stad binnen te trekken”, opent politicoloog Stefan Deconinck.

De opstand in Mali begon klein in het noorden van het land. “Het begon in 2012 met de Toeareg-rebellen van de Nationale Beweging voor de Bevrijding van Azawad (MNLA). Ze vochten voor onafhankelijkheid in de regio’s Kidal, Gao en Timbuktu”, aldus Deconinck. Later sloten jihadistische groeperingen zoals Ansar Dine, Al-Qaida in de Islamitische Maghreb (AQIM) en later Jama’at Nusrat al Islam wal Muslimin (JNIM) zich aan en namen zelfs de leiding over van de Toeareg-rebellen.

Van lokale opstand tot jihadistische machtsgreep

Het conflict heeft zich ontwikkeld tot een grote jihadistische strijd die het hele land verwoest. Een rapport van African Security Analysis zegt dat de groepering Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), die bij Al-Qaida hoort, een militair en economisch front heeft gevormd. De belangrijke aanvoerroutes naar de hoofdstad Bamako, die aan de rivier de Niger in het zuidwestelijke deel van het land liggen, zijn geblokkeerd. Tankwagens met brandstof worden aangevallen, chauffeurs worden gegijzeld en bruggen worden opgeblazen. “De staat was al kwetsbaar vóór de opstand begon, en als je dan ook de logistiek kunt vastzetten door brandstof, voedsel en vervoer af te nemen, dan verzwak je de legitimiteit van de overheid in één klap”, zegt Deconinck.

De gevolgen voor miljoenen Malinezen zijn desastreus. Mali is een groot land, maar de bevolking woont vooral verspreid langs riviercorridors en niet in de grote woestijngebieden. “Als je de kaarten bekijkt zie je dat de mensen op heel specifieke plaatsen wonen. De rebellen hoeven dus niet het hele land te veroveren, ze moeten slechts de plekken beheersen waar de staat zichtbaar is”, voegt Deconick toe.

Invloeden van buitenaf

Het koloniale verleden, de opstand van rebellen en vele staatsgrepen hebben het land diep aangetast. Een groot deel van de bevolking vond dat de inmenging van Frankrijk tot niets leidde. De Franse militaire aanwezigheid in de strijd tegen terreurgroepen werd afgebouwd en Russische huurlingen, waaronder de Wagner Group, kwamen in de plaats. Deconinck ziet weinig verandering in de situatie en maak zich zorgen. “Je kunt geen tekort aan legitimiteit en draagvlak oplossen door enkel troepen in te zetten. De basis van de staat is verzwakt.”

De situatie in Mali heeft grote gevolgen voor de Sahel-regio. De JNIM-rebellen worden steeds talrijker en beschikken over veel geld, voornamelijk afkomstig uit goudmijnen en de controle van smokkelroutes. Het veroverde gebied van de rebellen wordt steeds groter. Ze houden zich niet aan grenszones, waardoor inmengingen in buurlanden onvermijdelijk worden. “Een verzwakte hoofdstad is geen lokaal incident, maar een regionaal signaal. Dit land kan opdelen, en dan volgt de rest. De grenzen tussen Mali, Burkina Faso en Niger laten zien hoe groot dat risico is. Staatsgrenzen en logistieke routes die nauwelijks gecontroleerd worden en jihadistische groepen die profiteren van die zwakte”, aldus Stefan Deconinck.

Mali kan nog voor veel problemen in West-Afrika zorgen. De crisis kan zich snel verplaatsen naar andere landen in de regio waar verdeeldheid heerst en druk van buitenaf aanwezig is. “Wat vandaag in Mali gebeurt, kan morgen net zo goed in heel de Sahel-regio zichtbaar worden,” besluit Deconinck. “Jihadistische groepen leren van elkaar en wisselen wapens uit. Als één staat het niet meer redt, dan wankelt het hele Sahel-systeem mee.”

Tekst: Hannes Artois
Foto: © emilio labrador (CC BY 2.0 )