Dit weekend verzamelen wereldleiders opnieuw voor de VN-klimaatconferentie, dit keer in Belém in het Braziliaanse Amazonegebied. COP30 is intussen de dertigste editie van een evenement dat enorm gegroeid is in omvang, maar waarvan velen zich afvragen: waarom blijven we dit eigenlijk organiseren? En wat gebeurt er achter die gesloten deuren?  

Wat is een COP? 

De COP, of de Conference of the Parties, is het jaarlijks overlegmoment van alle landen die het VN-klimaatverdrag uit 1992 hebben ondertekend. Dat verdrag ontstond op de Earth Summit in Rio, waar landen voor het eerst gezamenlijk erkenden dat broeikasgassen het klimaat ontregelden. Inmiddels zijn 197 landen partij bij dat akkoord, waardoor de COP’s zijn uitgegroeid tot de grootste klimaatbijeenkomsten ter wereld. Tijdens zulke conferentie proberen landen richting te geven aan hoe de wereld de opwarming kan beperken en hoe kwetsbare landen die te maken hebben met uitbuiting geholpen kunnen worden. 

Waarom worden deze klimaatconferenties gehouden? 

Toen het verdrag in 1992 werd opgesteld, was het duidelijk dat er geen snel mirakel bestond om klimaatverandering te stoppen. Het proces moest worden opgebouwd uit jaarlijkse stappen, waarbij landen elkaar konden aanspreken op gemaakte afspraken. Ondertussen warmt de aarde verder op: gemiddeld 1,3 graden Celsius meer dan vóór de industriële revolutie. Elke fractie van een graad extra brengt meer risico’s: hevigere regenval, snellere droogtes, mislukte oogsten, massaal natuurverlies en gezondheidsproblemen. Juist omdat de opwarming niet stopt aan landsgrenzen, is samenwerking noodzakelijk. De COP’s zijn het enige wereldwijde forum waar dit systematisch gebeurt. 

Wie schuift er aan de tafel? 

Hoewel staatshoofden aan het begin vaak de meeste aandacht trekken, zijn zij maar een fractie van de aanwezigen. De echte onderhandelingen worden gevoerd door delegaties vol klimaatonderhandelaars, juristen en diplomaten. Daarnaast trekt een COP duizenden vertegenwoordigers van bedrijven, ngo’s, wetenschappelijke instellingen, inheemse gemeenschappen en jongerenbewegingen. Soms levert die mix creatieve oplossingen op; soms zorgt ze voor spanningen, zeker wanneer lobbyisten van fossiele bedrijven invloed proberen uit te oefenen. Maar de COP is wél de plek waar uiteenlopende belangen elkaar ontmoeten, en dat maakt het proces uniek. 

Wie vertegenwoordigt België? 

Voor België zullen er slechts twee ministers aanwezig zijn. Federaal minister van Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagés) en Waals minister van Klimaat Cécile Neven (MR), elk ondersteund door een team van klimaatmedewerkers, reizen af naar Brazilië. Vlaams minister van Klimaat Melissa Depratere (Vooruit) zal de COP niet bijwonen, maar vooraf hebben ze samen de Belgische standpunten uitgewerkt. Naast politici wordt België vertegenwoordigd door diplomaten, administraties, publieke agentschappen en leden van middenveldorganisaties. 

België onderhandelt niet zelf aan de COP-tafel, maar kan binnen de dagelijkse EU-overlegmomenten wel mee richting geven aan het Europese standpunt. Achter de schermen levert ons land bovendien ervaren klimaatonderhandelaars, onder wie Peter Wittoeck, die met hun expertise een belangrijke invloed uitoefenen op het verloop van de COP. 

Wat wordt er besproken? 

De COP’s dienen om afspraken te verfijnen en bij te sturen. Soms gebeurt dat via grote akkoorden, zoals het Kyoto-protocol of het Akkoord van Parijs. Maar de meeste onderhandelingen gaan over praktische zaken. Hoe meten we uitstoot? Hoe snel moeten landen hun plannen aanscherpen? Hoeveel geld gaat naar landen die nauwelijks uitstoten, maar wel de zwaarste gevolgen dragen? Daarnaast ontstaan er kleinere coalities van landen die samenwerken rond bosbescherming, methaanreductie of duurzame energie, los van het centrale onderhandelingsproces. 

Hebben de klimaatconferenties nog toekomst? 

De kritiek groeit. Afgesproken doelen zijn in theorie bindend, maar in de praktijk zijn er geen sancties. Daardoor blijven veel landen achter op hun beloften en is de frustratie groot bij activisten en wetenschappers. Tegelijk wijzen experten erop dat zonder COP’s het mondiale klimaatbeleid nauwelijks zou bestaan. Dankzij Parijs koerst de wereld vandaag richting een opwarming van ongeveer 2,5 à 2,7 graden, terwijl dat tien jaar geleden nog vier graden was. Niet goed genoeg, maar wel minder rampzalig. Toch leeft de vraag of het consensusmodel, waarbij elk land veto kan uitspreken, niet hervormd moet worden. 

Waarom is COP30 in Belém belangrijk? 

Omdat het proces, ondanks zijn tekortkomingen, het enige wereldwijde klimaatkompas blijft. In Belém moeten landen aangeven hoe ze hun inspanningen zullen versterken en hoe ze de klimaatfinanciering betrouwbaarder maken. Door de symbolische locatie, in het hart van de Amazone, ligt de focus dit jaar sterk op natuurherstel en bescherming van inheemse gemeenschappen. Of COP30 grote doorbraken oplevert, valt af te wachten. Maar zolang de opwarming versnelt, blijft er nood aan een bijeenkomst waar de wereld probeert dezelfde richting uit te gaan. 

Tekst: Noura Kaddaoui
Foto: © Dati Bendo (CC-BY-4.0)