Van 21 tot en met 28 september 2025 vonden de wereldkampioenschappen wielrennen plaats in Kigali, Rwanda. Voor het eerst in de geschiedenis op Afrikaans grondgebied. Acht dagen lang kleurden ‘de duizend heuvels’ in de tinten van de regenboogtrui.

Kigali, 20 september. Eén dag voor het wereldkampioenschap wielrennen. De geur van rubber, claxonnerende mototaxi’s, het gejoel van landbouwers op de fiets in drie verschillende dialecten en de uitdrogende hitte confronteren je meteen met de realiteit van een Afrikaanse grootstad. Kigali, de hoofdstad van Rwanda, telt zo’n 1,75 miljoen inwoners – een half miljoen meer dan Brussel.

Morgen gaat hier het WK wielrennen van start, in een stad die eind vorige eeuw nog middenin een genocide zat. Op straat is daar vandaag de dag niets meer van te merken. De marktjes bruisen van leven, de gevels zijn gekleurd en overal hangt de blauw-geel-groene vlag van Rwanda te wapperen. Net buiten het centrum krioelt het van fietsers, die vaak met één versnelling de wegen moeten trotseren in ‘het land van duizend heuvels’. Toen ik aan zo’n fietser vroeg hoeveel zijn tweewieler kostte, werd ik meteen met de neus op de feiten gedrukt: “35.000 Rwandan francs, sir.” Dat is omgerekend zo’n 20 euro, oftewel een retourticketje Brussel-Oostende.

Het contrast met het ‘Kigali Convention Center’ – het mediacentrum van de UCI (de internationale wielerunie) die het WK organiseert – kan niet groter zijn, een futuristisch gebouw dat na zonsondergang oplicht in de kleuren van Rwanda. Het werd geopend in 2016 en de constructie ervan kostte 300 miljoen Amerikaanse dollar, wat het destijds het duurste gebouw van Afrika maakte. Het is één van de vele projecten waarmee president Paul Kagame Rwanda op de internationale kaart wil zetten. Ook het WK wielrennen is daar onderdeel van, die kostprijs: 1,2 miljard dollar. Aan geld is er in Rwanda duidelijk geen gebrek, al spreken de omstandigheden verderop, en vooral buiten de stad, dat fors tegen.

Prestigeproject

Zondagochtend 9u, het is zover. De dag dat Rwanda geschiedenis zal schrijven met het allereerste WK wielrennen op Afrikaanse bodem. Bij aankomst aan de BK Arena, de plek waar de eerste wedstrijden van start gaan, is de omvang van het event al duidelijk te merken. Niet één of twee, maar vier keer wordt mijn rugzak gecontroleerd voor ik word binnengelaten in het zoveelste hypermoderne gebouw van Kagame. Duizenden Rwandezen staan in de wachtrij aan te schuiven, amper Europese wielerfans te bespeuren. Waar normaal op een WK wielrennen enkel Nederlands te horen is, klinkt nu Kinyarwanda, de nationale taal van het land.

Voor het eerst staan er meer Afrikanen dan Europeanen aan de start van een wereldkampioenschap wielrennen. Immers, de reis hierheen kost veel minder voor de Afrikaanse landen die geen of nauwelijks steun krijgen van de UCI. Zal die grootschalige deelname zich doorzetten? Dat valt te betwijfelen. Wat wel vaststaat, is dat UCI-voorzitter David Lappartient – de bezieler achter het WK – als een held onthaald wordt in de gloednieuwe arena. Het publiek zwaait laaiend enthousiast met Rwandese vlaggetjes wanneer de Fransman het woord neemt, en al helemaal wanneer hij opent in het Rwandees. Het applaus toont dankbaarheid, maar zegt eigenlijk niets over de duurzaamheid van de Afrikaanse doorstroom naar het wereldtop.

Opvallende afwezige op deze openingsceremonie is Paul Kagame. De Rwandese president zit ondertussen in Azerbeidzjan, op het Formule 1-circuit van Baku, om inspiratie op te doen voor een ander prestigeproject van meer dan een miljard dollar. Kagame wil in de nabije toekomst een grand prix Formule 1 organiseren in ‘zijn’ Rwanda. Nog maar eens een wereldevenement waarvoor hij diep in de buidel tast hoewel een vierde van de bevolking onder de armoedegrens leeft. Maar goed, die bevolking lijkt in de BK Arena vooral te genieten van het event.

De Afrikaanse droom

Terwijl de zaal bruist van vlaggen, media en ultramoderne infrastructuur, vertoont het leven van Team Mauritius – een eilandengroep naast Madagaskar – een  heel ander ritme. Geen glimmende bus of luxehotel, maar simpele kamers, een bescheiden aantal fietsen en een groep die vooral komt om ervaring op te doen. De ploeg is aanwezig met één trainer, en dan heb ik de volledige staff al beschreven. Met Kim Le Court, die Luik-Bastenaken-Luik won en de gele trui droeg in de Tour de France, heeft de ploeg nochtans een kandidaat voor de wereldtitel. Zij heeft haar persoonlijk personeel meegenomen vanuit haar profteam in België en ze slaapt als enige in een vijfsterrenhotel.

Wanneer ik aankom op de teamtraining en zeg dat ik hen zal fotograferen, vragen de renners bijna in koor: “Kom je voor Kim, of voor ons?” Deze renners zijn totaal niet gewend aan aandacht. Al vroeg in de training beginnen ze te dollen, een ‘wheelie’, een kort sprintje en zelfs een zoen van het koppel in het team. Het is duidelijk dat de Mauritiaanse wielrenners zich amuseren in Rwanda. “Elke rit is hier geweldig”, zegt renster Lucie de Marigny-Lagesse. Bij het buitenrijden van Kigali lopen kinderen de ploeg voorbij in de hoop high fives terug te krijgen en proberen Rwandezen op gammele fietsen, beladen met trossen bananen die boven hun hoofd uitsteken, de groep te volgen.

De enige van hen die een serieuzere uitstraling heeft, is Kim Le Court. Zij staat enkele dagen verwijderd van de grootste race uit haar carrière. Als Afrikaanse brak ze het afgelopen seizoen het ene na het andere record en bewees ze dat ze haar plek verdient in de wereldtop. Le Court wil in Rwanda de allereerste Afrikaanse wereldkampioen ooit worden op het eerste WK wielrennen op het continent, van een droom gesproken.

Wat in Rwanda gebeurt, gaat verder dan een wereldkampioenschap. Voor het eerst in de geschiedenis voelt een hele generatie Afrikaanse renners dat ze erbij horen. Tot begin jaren 2010 reden Afrikanen nauwelijks mee in internationale koersen. Vandaag staan ze aan de start van het grootste wielerevenement ter wereld, op hun eigen continent. Voor velen is dat een overwinning op zich. “Het is een droom die uitkomt om te mogen deelnemen aan dit WK”, zegt Mauritiaan Tristan Hardy die in de juniorencategorie uitkomt. “Dit is mijn eerste WK-deelname ooit en het feit dat het hier in Afrika is, maakt het extra speciaal. Maar ik heb geen ambities, want de Europese renners zal ik nooit kunnen volgen.”

De UCI spreekt over een ‘nieuwe fase voor het mondiale wielrennen’, maar in de praktijk blijft die droom wankel. Buiten enkele toppers, zoals Le Court of Biniam Girmay uit Eritrea, ontbreekt het de meeste Afrikaanse landen aan middelen, begeleiding en materiaal. Een continent dat ooit de toekomst van de sport moet worden, blijft afhankelijk van westerse structuren. “Je hebt sponsors nodig, maar vooral een professionele omkadering, anders geraak je er niet”, getuigt Lucie de Marigny-Lagesse.

Team Mauritius zet hier in Kigali alvast een eerste stap in de juiste richting voor het Afrikaanse wielrennen, met Kim Le Court als uithangbord. Terwijl ze tijdens haar training wordt geconfronteerd met waar het voor haar allemaal begon, is te zien dat ze blaakt van ambitie en de druk van een heel continent op haar schouders draagt.

Georkestreerd volksfeest

D-Day. Vandaag is de dag dat er Afrikaanse wielergeschiedenis moet geschreven worden. Aan het vertrek van de wegrit voor elite vrouwen, staat Kim Le Court met slechts één ploeggenote op het startpodium. Waar Mauritius normaal een plek kreeg tussen landen als Zuid-Soedan en Guinee-Bissau worden ze gepresenteerd na Canada en Duitsland. Met een vastberaden blik loopt Le Court het podium af, hopend dat ze dat later op de dag kan doen met een medaille om de nek.

De wedstrijd doet elf lokale lussen aan in het centrum van de hoofdstad. Na een uitje langs de golfterreinen van Kigali Golf – nog zo’n miljoeneninvestering van Kagame – en de constructiesite van het ‘Royal Golf View Apartment Hotel’ doemt de verschroeiend steile Kimihurura-klim op. Een kasseiweg die oploopt tot elf procent en van aan de voet gevuld is met fans.

Langs de kant van de weg staan duizenden Rwandezen te dansen en te springen. In traditionele klederdracht en op blote voeten bewegen dansers ritmisch op trommels en trompetten. Het schouwspel doet vergeten dat er tegelijkertijd een passage van het wereldkampioenschap wielrennen in aantocht is.

Het is alsof iedereen in de ban is van dit wielercircus. Overal waar je kijkt zie je lachende gezichten, wapperende vlaggen en fans die de beste dag van hun leven lijken te beleven. Niemand uit kritiek, iets dat in Rwanda ook gewoonweg niet mág.

Terwijl de rensters hun rondes draaien, is het onmogelijk om het grotere plaatje te negeren. Wie rekening houdt met wat er zich afspeelt in het noorden van Rwanda voorbij de grens met Oost-Congo kan daar niet anders dan vragen bij stellen. Sinds januari 2025 hebben de M23-rebellen – gesteund door Rwanda – daar de macht overgenomen en de lokale bevolking afgeslacht en verdreven. Het geld dat de Rwandese overheid daar uit haalt is onder meer gebruikt om zaken gerelateerd aan het WK te financieren, met ‘bloedgeld’ dus. Dat niemand van de Rwandezen daar iets tegen te zeggen heeft, rekening houdende met de genocide die het land heeft meegemaakt, lijkt niet te kloppen.

Volgens Deens Afrika-correspondent Buster Emil Kirchner, die aanwezig is om verslag uit te brengen van de wereldkampioenschappen, is de reden dat niemand kritiek uit niet alleen omdat dat niet mag: “Ik denk dat de bevolking in Rwanda ook écht dankbaar is voor het WK. Ten eerste weet het grootste deel van de Rwandezen niet wat er in Oost-Congo gebeurt, ten tweede ziet men Kagame als redder die hen uit de genocide trok. Dus wat de president ook doet, het volk zal altijd zijn kant kiezen, omdat niemand die tijden opnieuw wil beleven.”

Teleurstelling voor Le Court, hoop voor Afrika

Hoewel deze realiteit blijft hangen, rijden de rensters onverstoorbaar hun wedstrijd en nadert de ontknoping. Kim Le Court probeert met een aanval uit het peloton de kopgroep die zich heeft gevormd bij te benen, maar krijgt te weinig samenwerking van haar concurrenten. Het is uiteindelijk de Canadese Magdaleine Valleries die aan de meet haar handen in de lucht mag steken en de regenboogtrui in ontvangst mag nemen. Le Court doet nog wat ze kan, maar eindigt achtste en zo buiten het podium, een teleurstelling voor haar, maar niet voor het Afrikaanse wielrennen.

Na haar finish ligt ze huilend op de grond, ontroostbaar. Haar ploeggenoten proberen wel, maar de ontgoocheling overheerst. Ze is de eerste Afrikaanse die erin slaagt de top tien op een WK te bereiken, maar als favoriete kan ze zich daar niet aan optrekken. In de finishzone staat het kamp van Mauritius als één om haar heen en komt stilletjes binnen wat voor een prestatie ze eigenlijk heeft neergezet. Die achtste plaats is iets waar een dwergstaat best tevreden over mag zijn.

Le Court’s prestatie biedt hoop voor jonge wielrenners uit Afrika die het ooit tot de top willen maken. Uit een land als Mauritius, met beperkte middelen, bewijst ze dat talent en doorzettingsvermogen zwaarder wegen dan de materiële luxe die men in het Westen kent. Het wereldkampioenschap in Kigali toont dat Afrika zich steeds nadrukkelijker laat gelden op het wereldtoneel, ook in een sport die decennialang gedomineerd werd door Europa.

Tegelijkertijd laat het WK zien dat sport en politiek onlosmakelijk verbonden zijn met elkaar. Voor Kagame is het meer dan een sportevent: het is een prestige-project, bedoeld om Rwanda internationaal te tonen en de bevolking te verenigen. Maar de manier waarop hij het financiert en autocratie die er in Rwanda geldt, is volkomen tegenstrijdig met het feest dat er langs de weg gevierd wordt. Afrika bewijst na dit WK wielrennen vooruit te kijken, maar toont dat je geschiedenis en geopolitiek nooit helemaal achter je kan laten.

Tekst: Elias Rom
Foxto’s: Rom Images