Uit onderzoek van de KU Leuven en de UGent blijkt dat 55-plussers die dagelijks bewegen, beter presteren op het vlak van concentratie en kortetermijngeheugen. “Zelfs een paar minuten extra per dag kunnen al effect hebben”, benadrukt onderzoeker Pieter-Jan Marent in De Morgen van 12 november.

Dat lichaamsbeweging gezond is, weet intussen iedereen. Wat minder duidelijk was: waar haal je die extra tijd vandaan in een 24-urendag? Pieter-Jan Marent wilde precies dat onderzoeken.

Met steun van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) analyseerde hij in zijn doctoraat hoe verschillende vormen van tijdsbesteding zoals zitten, lichte activiteit, intensieve beweging en slapen, zich verhouden tot cognitieve prestaties. De resultaten verschenen onlangs in Nature Scientific Reports.

Vijf minuten maken al een verschil

Volgens het onderzoek maakt het nauwelijks uit welke activiteit je inruilt voor extra beweging, zolang je hartslag en ademhaling maar omhooggaan. “Dagelijks vijf minuten extra matig tot intensief bewegen geeft al een merkbare verbetering van het geheugen en verhoogde concentratie”, legt Marent uit in De Morgen. “Hoe meer je beweegt, hoe sterker het effect. Minder intensieve beweging had bij onze deelnemers net een negatief effect.”

Voor de studie droegen 233 gezonde mannen en vrouwen boven de 55 jaar een week lang een bewegingsmeter. Die registreerde wanneer ze zaten, sliepen, licht actief waren of intensiever bewogen.

Daarna maakten de deelnemers cognitieve tests op een tablet, gebaseerd op de bekende Cambridge-testbatterij. Die metingen gaven inzicht in hun korte- en langetermijngeheugen, reactiesnelheid en vermogen om doelgericht te handelen. “Je kan het vergelijken met digitale versies van geheugenspelletjes”, zegt Marent.

Ook in de praktijk zien kinesisten gelijkaardige tendensen, al blijven ze voorzichtig. “Herkennen is moeilijk te zeggen”, zegt Jonas Stas, sportkinesist bij Kinepraktijk Lichtert. “We zijn wetenschappelijk opgeleid als kinesist, dus ik ga niet snel een algemene uitspraak doen over een hele populatie wanneer ik dit slechts bij enkele mensen heb gezien. Al valt het wel op dat fittere personen vaak nog helder zijn van geest, goed kunnen meepraten met jongere mensen en meer humor hebben. Hier in de praktijk geven we oudere patiënten ook vaak oefentherapie met dubbeltaken, waarbij fysieke en cognitieve opdrachten gecombineerd worden. Train the brain is zowel bij jongere als oudere patiënten een belangrijk aspect van de revalidatie.”

Waarom beweging je hersenen stimuleert

Volgens Marent zijn er drie grote redenen waarom beweging cognitieve voordelen biedt:

1. Biologische effecten: een hogere hartslag zorgt voor betere doorbloeding van de hersenen.
2. Activering van hersengebieden: fysieke inspanning zet bepaalde zones in je brein extra aan het werk.
3. Gedragsfactoren: mensen die actief zijn, slapen doorgaans beter, ervaren minder stress en hebben meer sociaal contact. “Een praatje tijdens het wandelen of fietsen draagt daar ook toe bij”, aldus Marent.

Volgens Stas zijn vooral dubbeltaken waardevol om zowel lichaam als brein te prikkelen. “Wij werken hier veel met dubbeltaken”, zegt hij. “Dat kunnen twee fysieke taken zijn, maar ook een fysieke taak gecombineerd met een cognitieve opdracht zoals kleuren noemen, iets opsommen binnen een thema of rekensommen maken tijdens een evenwichtsoefening.”

Niet elke beweging werkt even sterk

Rustig wandelen of lichte huishoudelijke taken dragen minder bij aan je cognitieve gezondheid. Toch kan zitten in bepaalde gevallen ook positief zijn, maar enkel afhankelijk van de activiteit. “Wie gaat zitten om te lezen of een goed gesprek te voeren, stimuleert eveneens de hersenen”, nuanceert Marent. “Maar langdurig stilzitten blijft natuurlijk af te raden. Intensieve beweging blijft de krachtigste factor.”

Voor kinesisten draait het minstens even hard om motivatie. “Volhouden op lange termijn proberen we hier door veel humor te gebruiken tijdens de sessie”, vertelt Stas. “Patiënten oefenen hier vaak tussen anderen: zien bewegen doet bewegen. We bevragen ook altijd hun hobby’s en interesses, zodat we hen kunnen motiveren bepaalde activiteiten opnieuw op te nemen of zelfs nieuwe actieve hobby’s te starten.”

Voor wie meer beweging wil, hoeft het allemaal niet ingewikkeld te zijn. “Dagelijks wat minuten op de hometrainer, een hond nemen zodat ze verplicht wandelen, oefenmateriaal zichtbaar leggen, enzovoort. Het zijn kleine dingen die helpen”, zegt Stas. “Of kijk eens wat de gemeente aanbiedt aan groepslessen.”

De studie rond beweging was crosssectioneel: dat betekent dat ze verbanden aantoont, maar dat er geen bewijs is voor oorzakelijkheid. Het blijft dus onduidelijk of beweging het geheugen verbetert, of dat mensen met een beter geheugen spontaan actiever zijn. Daarom hopen de onderzoekers op vervolgstudies met langere opvolging. Toch is de boodschap voor Marent duidelijk: “Wie mentaal fit wil blijven op latere leeftijd, doet er goed aan om dagelijks tijd te voorzien voor beweging. Echt elke minuut telt.”

Tekst: Joram Van Ossel
Foto: © Joram Van Ossel