Moet De Lijn miljoenen reizigers controleren als slechts een fractie zonder geldig ticket reist? Die vraag stelde filosoof Tom Hannes in een opiniestuk in De Standaard dat veel stof deed opwaaien. De Lijn weerlegt die kritiek en wijst op een stijgend aantal overtredingen, een nieuw actieplan en een noodzakelijke inhaalbeweging.

In zijn opiniestuk vroeg Hannes zich af waarom De Lijn miljoenen reizigers controleert voor “slechts” vier procent overtredingen. Frederik Wittock, woordvoerder van De Lijn, nuanceert dat cijfer. “Tot eind september controleerden we 2,1 miljoen reizigers. Daarvan reed 4,6 procent zwart, dat zijn dus ongeveer 96 600 passagiers. Dat is geen verwaarloosbaar percentage. Vorig jaar zaten we aan 3,5 procent.”

Volgens hem is de stijging het resultaat van gerichtere controles, waarbij De Lijn gebruikmaakt van anonieme telcamera’s en datamodellen. “We weten op welke lijnen weinig wordt gescand. Dan zie je dat digitale tickets, abonnementen of sms-tickets niet gevalideerd zijn. Zo kunnen we efficiënter controleren.”

Dat het cijfer relatief laag lijkt, vindt Wittock geen argument om de controles af te bouwen. “Tijdens de coronaperiode, toen controles stilvielen, ging het zwartrijden naar 20 procent. Dat moeten we absoluut vermijden.”

Geen veralgemening op basis van anekdotes

In het opiniestuk beschreef Hannes ook hoe een controle op een overvolle tram compleet uit de hand liep en voor chaos en vertraging zorgde. Wittock herkent dat beeld niet. “Ik neem zelf wekelijks de tram in Antwerpen. Zulke situaties maak ik niet mee. Ja, op een volle tram kan een controle langer duren. Soms gaan de deuren opnieuw open, uit menselijkheid. Maar dat ene voorbeeld veralgemenen is fout.”

Volgens Wittock probeert De Lijn net een balans te vinden tussen streng en menselijk optreden. “We roepen speels op om te betalen. Maar het blijft geen spel. Wie niet betaalt, rijdt op kosten van de gemeenschap. Dat ondergraaft het openbaar vervoer structureel.”

Intussen voerde De Lijn ook hogere boetes in. Die kunnen nu oplopen tot 400 euro. “Maar er is nog altijd een waarschuwing bij een eerste overtreding”, zegt Wittock. De strengere aanpak zou vooral gericht zijn op hardnekkige zwartrijders. “We merken dat sommige mensen meerdere keren worden betrapt. En laat ons niet in clichés vervallen: zwartrijden gebeurt door alle lagen van de bevolking. Ook mensen met een comfortabel inkomen proberen het.”

Investeringen lopen wél, zegt De Lijn

Hannes suggereerde dat De Lijn haar energie beter zou steken in kapotte roltrappen, verouderde sporen of trams die niet op tijd rijden. Volgens Wittock is dat beeld achterhaald. Jarenlang is er inderdaad ondergeïnvesteerd, maar de inhaalbeweging is volop bezig, zegt hij.

Zo worden op verschillende trajecten trambeddingen en sporen vernieuwd, onder meer in en rond de Scheldetunnel. Daarnaast pakt de vervoersmaatschappij de roltrappen in premetrostations systematisch aan: van de 101 roltrappen, waarvan de helft ouder is dan 25 jaar en een groot deel zelfs ouder dan 50 jaar, worden er momenteel 60 volledig vernieuwd. Tegelijk werkt De Lijn aan een grondige modernisering van de voertuigen. De busvloot moet tegen 2035 volledig elektrisch zijn, een ambitie die volgens Wittock haalbaar blijft. “Daarnaast werken we ook aan stiptheid, doorstroming en de vernieuwing van de nachtroutes”, klinkt het. “Het is dus niet zo dat we onze middelen enkel in controles steken.”

Met het nieuwe actieplan kiest De Lijn duidelijk voor een striktere aanpak, gecombineerd met investeringen in infrastructuur en dienstverlening. Volgens Wittock is dat geen overbodige luxe: zonder controles dreigt het zwartrijden opnieuw sterk toe te nemen, zoals tijdens de coronaperiode. “In een ideale wereld heeft niemand controles nodig omdat iedereen sociaal handelt”, zegt hij. “Dat is niet de realiteit, dus moeten we dit doen.”

Of de maatregelen daadwerkelijk effect hebben, moet de komende maanden blijken. Maar voor De Lijn staat één zaak buiten kijf: wie betaalt voor zijn rit, verdient een systeem dat niet wordt ondermijnd door wie dat bewust niet doet.

Tekst: Ruben De Greef

Foto: © Kevin.B (CC-BY-SA-4.0)