In de Belgische gevangenissen slapen meer dan 600 gedetineerden op de grond. Volgens cijfers van het Openbaar Ministerie zitten nog eens 3.188 veroordeelden thuis hun straf uit, omdat er geen plaats is in de gevangenissen. Het Belgische gevangeniswezen slaat wederom alarm en vraagt om snelle maatregelen.

Officieel is er in onze Belgische gevangenissen plaats voor iets meer dan 11.000 gedetineerden. In de realiteit ligt deze populatie boven de 13.500. Directeur-generaal van het gevangeniswezen Mathilde Steenbergen vertelde aan VRT nws dat 600 grondslapers neerkomt op twee gevangenissen die te kort zijn in België. Dit getal komt bovenop de overbevolkingscijfers die sowieso al veel te hoog zijn.

Noodwet

Sinds begin augustus van dit jaar is de noodwet in werking. Deze wet moet het probleem van overbevolking tegengaan, maar heeft tot nu toe dus nog niet het gewenste effect gehad. Door de invoering van de noodwet zouden minder mensen effectief in de gevangenis moeten terechtkomen en kunnen gedetineerden vaker vervroegd vrijgelaten worden. Rechters mogen nu geen gevangenisstraffen onder de zes maanden uitspreken.

Strafpleiter Johan Platteau vertelde bij VTM Nieuws dat hij geen fan is van deze wet. ‘Niemand zit graag in de gevangenis. Van je vrijheid beroofd worden en opgesloten worden zorgt er vaak voor dat mensen hun leven willen beteren.’

Eind oktober moest normaal het begin zijn van een inhaalbeweging, om de achterstand van gevangenisstraffen goed te maken. Deze is ondertussen al twee maal uitgesteld en ten vroegste 16 januari 2025 kunnen gevangenissen starten met het oproepen van gedetineerden.

Kortere straffen de oplossing?

Steenbergen pleit bij VRT voor kortere straffen die effectiever zullen werken. ‘Studies hebben bewezen dat de duur van een straf en criminaliteitscijfers niet gelinkt zijn aan elkaar. Toch spreken we in België steeds langere straffen uit. Daardoor verspillen we ons belastinggeld aan oplossingen waarvan we wetenschappelijk weten dat ze niet werken.’

Volgens strafpleiter Platteau zullen kortere straffen zorgen voor een betere doorstroom. ‘Het strafrechtelijk beleid moet efficiënt zijn. De politiek wil door langere straffen de maatschappij veiliger maken, maar na 35 jaar is dat niet het geval. Je kan beter kort straffen, zodat veroordeelden beseffen dat het anders moet, maar niet alles verliezen.’

Overbevolking is al jaren een probleem in de Belgische gevangenissen. In oktober 2024 voerde toenmalig minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Open Vld) een opvallende maatregel in. Het uitvoeren van gevangenisstraffen werd bevroren voor de komende vijf jaar. Ondertussen is dit teruggeschroefd naar drie jaar. Veroordeelden worden dus niet opgeroepen om zich te melden bij de gevangenis, maar kunnen gewoon thuis blijven. Zo zijn er nu dus 3.000 mensen die op vrije voeten blijven.

Platteau vertelt bij VTM waarom deze maatregel geen goed idee was. ‘Zoveel mensen die thuis zitten te wachten op hun straf kan niet. Het tast de geloofwaardigheid van het systeem aan.’

Minister van Justitie Annelies Verlinden reageerde in de media dat ze werken aan maatregelen en een nieuw beleid. ‘De gesprekken moeten zo snel mogelijk uitmonden in een gedragen akkoord over de maatregelen die zullen moeten worden genomen. We zien immers dat er meer beklaagden en veroordeelden instromen en blijven in de gevangenissen dan voorheen.’

Tekst: Tess Van Holsbeeck

Foto: ©belgium24.eu via wikimedia (CC BY 2.0)