Robert Van Impe, bekend als Average Rob, gaf in de podcast Peter Van de Veire & De Zandloper aan dat een burn-out onvermijdelijk is als hij zo blijft doorgaan. Wat is een burn-out en hoe herken je de symptomen? “Veel mensen willen succesvol lijken langs de buitenkant, maar de binnenkant wordt te vaak links gelegd”, zegt neuro-wetenschapper Brankele Frank die een boek schreef over burn-outs in de TED-talk 15 minuten over van de VGZ.

Te druk, te snel, te veel en leeggelopen. Burn-outs zijn de afgelopen jaren aan een opmars bezig bij jongvolwassenen. Uit een onderzoek van de Onafhankelijke Ziekenfondsen blijkt dat het aantal ‘opbrandingen’ bij 18 tot 34-jarigen sinds 2018 met maar liefst 138 procent gestegen is. Vorige week bekende Average Rob in de podcast van Peter Van de Veire, dat de hoeveelheid aan werk ook voor hem moeilijk is.

Een eigen biermerk, een Turbo Cross, een YouTube-account en optredens met Omdat het Kan soundsystem. “Ik kom op een punt dat mijn lichaam aangeeft dat het te veel is. Vanaf nu gaat het mentaal en fysiek minder en zit ik in een afbraakmodus”, zegt hij in Peter Van de Veire & De Zandloper.

Brankele Frank, neurobioloog, auteur en winnares van de Slimste Mens in Nederland, kreeg in 2015 te maken met een burn-out toen ze naast haar werk ook triatleet was. Na vier jaar re-integratie, volgde een tweede uitval. In 2023 bracht ze Over de kop uit, een boek waarin ze uitlegt wat zo’n mentale uitputting met je lichaam doet en hoe je het herkent. “Ik ben in die periode veel kwijtgeraakt. Werk, vriendschappen, maar ook mijn gevoel van identiteit”, zegt ze in 15 minuten over, een TED-talk van de VGZ (Stichting Volksgezondheidszorg)

Wat is een burn-out?

Toen Frank in 2015 thuiskwam van de supermarkt, stortte ze in de zetel in. “Mijn ogen draaiden 360 graden”, zegt ze. “In die staat leefde ik een paar maanden, vooraleer ik doorhad dat ik een burn-out had.” Volgens haar bedrijfsarts was ‘haar batterijtje op’, volgens de huisarts was het iets psychisch. Veel mensen gaven haar goedbedoelde adviezen. “Je moet gewoon lekker uitrusten. Maar ik zat thuis, op de bank, met een halve paniekaanval en hartkloppingen. Ik wist niet hoe dat moest, uitrusten.”

Na een aantal maanden besloot Brankele Frank zelf op onderzoek uit te gaan. Ze dook in de neurowetenschappen, wat resulteerde in haar boek Over de kop. “Ik wilde een antwoord op de vraag: wat zijn burn-outs?”, zegt ze. “Maar dat proces duurde wel een aantal jaar.”

Dat antwoord vond ze: “Een burn-out is een ‘stress gerelateerd uitputtingssyndroom’”, ontdekte Frank. “Allerlei functies in je lichaam vallen uit omdat je te lang, en te veel gestrest hebt. Stress op zich is niet verkeerd, integendeel. Een opeenhoping van stress daarentegen kan zorgen voor problemen in de hersenen.”

De gebieden die verantwoordelijk zijn voor nadenken, leren, geheugen en concentratie, krimpen bij mensen met een burn-out. “Daarom kon ik geen enkele zin meer normaal uitspreken en vond ik mijn autosleutel steeds in de koelkast”, geeft Frank toe. Daarnaast zijn er ook meer verbindingen in de hersenen. “Vandaar dat je met een burn-out extra prikkelbaar en hypersensitief bent en dat ik uren kon huilen zonder een reden.”

Op zoek naar een oplossing

Na de vaststelling dat het brein van chronisch gestreste mensen aangetast wordt, besefte Brankele Frank waar de symptomen vandaan kwamen. “Mijn batterij was niet op, maar stuk. Ik was niet opgebrand, maar aangebrand. Mijn hersenen waren een beetje ‘afgefikt’.” Ze benadrukt dat een burn-out niet alleen mentaal is, maar ook fysisch.

Maar hoe geraak je dan van een burn-out af? Of hoe vermijd je het? “Het gevaar bij mij lag vooral in het rationaliseren van ziek zijn. Als ik me slecht voelde, dacht ik: dat kan niet, want ik heb goed geslapen en gegeten. Iemand anders zou in de zetel kruipen met een zak chips, of anderen verliezen zich juist in hun werk om de confrontatie met hun echte gedachten te vermijden.”

Het probleem ligt volgens haar niet in de chips of het hard werken, wel in het feit dat ze gebruikt worden om andere zaken mee weg te drukken. “Als je je daar niet van bewust bent, kan het gaan etteren. Want het onderdrukken van emoties, geeft je stress.” Volgens Frank richten we ons leven ook zo in dat we langs de buitenkant gelukkig lijken, maar de wereld binnen wordt te vaak links gelegd. “Maar op de duur wordt dat chronische stress.”

De belangrijkste les van Brankele Frank is dat we voor onszelf niet moeten bedenken hoe we ons voelen, maar dat we ons echt moeten voélen hoe we ons voelen. “Ga op zoek naar de coping mechanismes of gedragingen die je inzet als je een emotie voelt die je niet leuk vindt, dat kan je doen inzien dat er iets aan de hand is”, besluit ze.

Tekst en afbeelding: Elias Rom