De afgelopen weken stond de thuisverpleging enorm onder druk nadat de fraudezaak rond thuisverpleegster Stefanie Sander aan het licht kwam. Deze zaak had niet alleen impact op Stefanie Sander zelf, maar ook op alle mensen die werken in de sector van de thuisverpleging. 21bis sprak met thuisverpleegster Ines Haest. “Je wordt ineens bekeken als een potentiële fraudeur.”

Op dinsdag 16 november werd thuisverpleegster Stefanie Sander opgepakt op verdenking van grootschalige sociale fraude. Ze zou jarenlang voor miljoenen euro’s hebben opgelicht door zorgprestaties aan te rekenen die nooit werden geleverd, en door bestaande prestaties bewust hoger te factureren. Als zelfstandig thuisverpleegkundige stond Sander zelf in voor het doorgeven van haar uitgevoerde zorg aan de ziekenfondsen, die op basis daarvan de terugbetalingen doen. Dat systeem zou ze volgens het onderzoek misbruikt hebben.

Deze zaak heeft in de hele sector heel wat op de been gebracht. De sector wordt geviseerd en er wordt nu met een negatieve blik gekeken naar thuisverpleging. Voor zelfstandig thuisverpleegster Ines Haest waren de voorbije weken vooral emotioneel zwaar.

“Het waren bijzondere weken. Niet door het werk zelf, daar ben ik aan gewend, maar wel door de manier waarop onze sector plots werd weggezet. Het voelt alsof al het harde werk van de voorbije jaren in één klap gedegradeerd werd tot een verdacht beroep. Je werkt je elke dag te pletter, maar toch word je ineens bekeken alsof je een potentiële fraudeur bent. Dat kruipt in je kleren”, zegt Ines Haest.

Door de hele situatie en alle negatieve artikelen die in de media verschijnen, ontstaat er een negatief beeld rond de sector. En dat raakt ook Ines. “Wat mij enorm raakt, is hoe onze hele sector wordt afgeschilderd. Alsof we een groep zijn die massaal misbruik maakt van mensen, terwijl het merendeel van de thuisverpleegkundigen elke dag met hart, inzet en professionaliteit werkt. De beeldvorming is hard en simplistisch, en dat doet onze sector onrecht aan. Je voelt dat het vertrouwen in de thuisverpleging als geheel onder druk staat, terwijl zóveel collega’s dag in dag uit het beste van zichzelf geven. Het is vooral dat brede, negatieve beeld dat pijn doet, niet omdat ik mezelf verdedigd moet voelen, maar omdat de realiteit achter de voordeuren helemaal anders is dan hoe ze nu wordt voorgesteld.”

Thuisverpleging is intensief werk, met talloze patiëntenbezoeken per dag. Dat er dan zo’n fraudezaak naar boven komt, maakt het alleen nog maar zwaarder.

“De laatste weken is mijn job emotioneel zwaarder geworden. Niet omdat mijn werk veranderd is, maar omdat de context rond onze job veranderd is. Je voelt dat er een soort schaduw hangt over de sector. Je merkt dat je jezelf vaker moet verantwoorden, dat je moet uitleggen hoe de realiteit werkelijk is. Dat kost energie. Je bent niet alleen aan het zorgen, maar je bent ook constant aan het rechtzetten wat de beeldvorming fout heeft getrokken. Dat dubbel werk vreet aan je, zeker wanneer je al een lange werkdag achter de rug hebt”, aldus Haest.

Wit-Gele Kruis wil einde aan heksenjacht

Ook het Wit-Gele Kruis heeft ondertussen gereageerd op de hele situatie. Zij schreven een open brief waarin ze vragen om te stoppen met thuisverplegers niet meer te vertrouwen.

“De voorbije weken waait er een storm door de thuisverpleging. Berichten over miljoenenfraude en systematisch te hoge inschaling raken meteen de reputatie van een hele beroepsgroep. Laat er geen twijfel over bestaan: fraude moet worden aangepakt, waar die zich ook bevindt. Maar het debat dreigt te ontsporen wanneer een hele sector als verdacht wordt neergezet. Dat is geen fraudebestrijding meer, maar een heksenjacht.”

Ines Haest vindt het woord ‘heksenjacht’ dan ook passend voor de huidige situatie. “Ja, dat woord is wel passend. Momenteel lijkt het alsof iedereen in dezelfde verdachte hoek wordt geduwd, zonder onderscheid tussen wie correct werkt en wie niet. De nuance ontbreekt volledig. En dat voelt als een collectieve veroordeling zonder proces.”

Verouderd systeem

Volgens velen ligt het probleem van fraude vooral aan het oude systeem waarmee thuisverplegers betaald worden. Ook dat benoemde het Wit-Gele kruis in de brief. “Iedereen in de sector weet dat het huidige financieringssysteem kraakt. De bestaande inschalingsinstrumenten geven geen stabiel of eenduidig beeld. Verschillende beoordelaars komen geregeld tot een andere score. Dat wijst niet op kwaad opzet, maar op een systeem dat aan vernieuwing toe is.”

Ook Ines Haest vindt dat het probleem van de situatie aan het systeem ligt. “Het systeem is verouderd. De Katz-schaal sluit niet meer aan bij de realiteit van thuiszorg. Patiënten evolueren dagelijks, maar worden in de financiering beoordeeld op één enkel moment. Bovendien zijn de forfaits niet afgestemd op de echte zorgzwaarte. Het systeem voelt alsof het eerder de administratie tevreden moet houden dan de zorg zelf.”

“Als een systeem onduidelijk, achterhaald of te rigide is, ontstaan er automatisch grijze zones. In elke sector zijn er individuen die misbruik maken, maar het is vooral het systeem dat dat toelaat. De overgrote meerderheid werkt correct, maar krijgt nu dezelfde stempel, omdat de regels onvoldoende aangepast zijn aan de realiteit. Maar deze zaak is ook individueel; dit is vooral crimineel.”

Thuisverplegers investeren vaak extra tijd zonder die te kunnen aanrekenen. Zo moeten ze onbetaald administratie in orde maken, extra langsgaan bij patiënten die een moeilijke dag hebben of zelfs nachtelijke bezoeken, en dit vaak buiten de uren. “Al die dingen passen niet in een code, maar ze zijn wel essentieel voor het welzijn van onze patiënten”, vertelt Haest.

Vergoeding per uur als mogelijke oplossing

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) bereidt momenteel een experiment voor waarbij thuisverpleegkundigen voortaan per uur vergoed zullen worden in plaats van per behandeling. Intussen werkt hij ook samen met het RIZIV aan een antifraudeplan dat nog dit jaar voorgesteld moet worden.

Ines Haest ziet een vergoeding per uur wel als een goede stap in de richting. “Zorg is tijd. Echte zorg kun je niet in standaardcodes gieten. Een uurvergoeding zou meer rust geven, minder administratieve druk en een eerlijkere verloning voor het werk dat effectief gedaan wordt. Maar de verloning die er nu tegenover staat, is geen eerlijke verloning. Als je naar zelfstandige loodgieters, elektriciens of anderen gaat kijken: deze werken niet onder de 80 euro per uur, geen weekenden, geen feestdagen, enzovoort, en wij zouden voor de weekenden en feestdagen 80 euro per uur krijgen.”

Ondanks alle negativiteit rond haar job blijft ze haar job wel nog steeds graag doen. “Dit vak is meer dan een job. Het is nabijheid, menselijkheid, verantwoordelijkheid. Het is iemand op zijn gemak stellen, iemand helpen die anders niemand heeft. Dat geeft voldoening. Ondanks de druk, ondanks het nieuws, de zorg voor onze patiënten weegt veel zwaarder door dan de kritiek.”

“We zien eenzaamheid, armoede, rouw en verval. Mensen die zonder ons soms niemand zouden zien. We komen in huizen waar stilte woont, en waar wij misschien de enige warme aanwezigheid van de dag zijn. Dat zijn dingen die je nooit in een tv-reportage ziet.”

Zelf heeft ze nog één boodschap voor de buitenwereld. “Kijk naar de zorg die u zelf krijgt. Kijk naar de persoon die elke dag bij u binnenkomt. Laat die ervaring zwaarder wegen dan het mediaverhaal. De overgrote meerderheid werkt correct, met hart voor de mens achter de patiënt.”

Tekst: Joram Van Ossel
Foto: © Joram Van Ossel