Na het staakt-het-vuren dat president Trump in oktober nog verklaarde, laait het geweld in het grensgebied tussen Cambodja en Thailand opnieuw op. De voorbije dagen vielen er zeker al vijftien doden en heel wat gewonden na bombardementen van beide kanten. Duizenden inwoners zijn geëvacueerd. Maar waar gaat dit conflict precies over? “De haat naar Thailand is enorm gegroeid”, zegt correspondent Kris Janssens vanuit Cambodja.

Ook in juli dit jaar waren er al gevechten aan de betwiste landsgrens tussen Thailand en Cambodja. Toen werd er door beide kanten zwaar geschut en gevechtsvliegtuigen ingezet, wat leidde tot tal van doden en gewonden aan beide kanten en duizenden ontheemde burgers. Amerikaans president Donald Trump moest zich er toen zelfs mee bemoeien en zorgde voor een staakt-het-vuren.

Dat staakt-het-vuren is nu dus opnieuw geschonden. Beide kanten voeren gevechtsacties tegen elkaar uit. Cambodja beschuldigt Thailand van beschietingen op burgers uit een grensprovincie. Thailand beschuldigt Cambodja dan weer van raketaanvallen. “Op dit moment zouden er negen Cambodjaanse burgers en vijf Thaise soldaten omgekomen zijn. In de grensstreek in Thailand zijn er zo’n 400.000 mensen op de vlucht; aan Cambodjaanse kant gaat dit om 100.000 mensen”, vertelt freelance correspondent voor de VRT Kris Janssens vanuit Cambodja.

Betwiste tempel

“Het is een heel ingewikkeld conflict”, vertelt Janssens, “maar het komt erop neer dat er discussie is over waar de grens tussen de landen precies loopt.” Thailand was vroeger een ‘bufferstaat’ tussen de Franse kolonie Indochina (Laos, Vietnam en Cambodja) en de Britse kolonie Brits-Indië met buurland Myanmar.

In 1907 werd er een contract opgesteld tussen Siam (toenmalig Thailand) en Indochina om uit te maken waar de vandaag 817 kilometer lange grens kwam te liggen. Volgens Janssens trok dit contract op niet veel: “Ik heb het contract gezien. Het bestaat uit twee velletjes papier en een kaart. Die kaart is alleen niet zo gedetailleerd. En net die details hebben geleid tot de discussies tussen de twee landen vandaag”, vertelt hij.

Los van de betwiste grens speelt er nog een element in het geschil, namelijk de eeuwenoude hindoetempel Preah Vihear. Dit afgelegen tempelcomplex uit de 11^e eeuw ligt op een afgelegen klif, precies op de grens tussen de twee landen. Zo is ze dus al jaren voer voor conflict. Hoewel op de kaart de tempel al sinds 1907 in Cambodja ligt, vindt Thailand dat de tempel op Thais grondgebied ligt.

Het gaat over meer dan de tempel, zegt Janssens: “De tempel ligt op een berg, op hoogte, waardoor het ook een heel strategisch punt is. Naast deze grote tempel zijn ook enkele andere tempels en grensdorpen die betwist zijn”, verklaart Janssens. “Wie de baas is van die tempel maakt eigenlijk niet uit. Beide landen willen gewoon hun spierballen laten zien en tonen wat ze wel niet allemaal kunnen opeisen.”

Jaren van discussie zorgden ervoor dat het Internationaal Gerechtshof zich in 1962 besloot te moeien in het conflict. De hoogste VN-rechtbank oordeelde dat de tempel in Cambodja ligt, tegen de wensen van Thailand. De tempel is dan wel Cambodjaans, over het omliggende gebied – een strook van ongeveer 4,6 km² – bleef er onenigheid. De twee landen interpreteerden de oude koloniale kaarten anders, wat leidde tot overlappende gebieden die ze beiden willen claimen.

In 2008 kreeg de tempel een plaats op de werelderfgoedlijst van UNESCO, wat ervoor zorgt dat de spanningen tussen Thailand en Cambodja opnieuw oplaaien. De jaren die volgden waren jaren vol spanningen en regelmatig gebruik van wapens, waarbij er doden vielen.

Cambodja wil dat het stopt en trok zo opnieuw naar het Internationaal Gerechtshof. Die benadrukte in 2013 dat het volledige plateau rond de tempel aan Cambodja toebehoort. “Thailand heeft toen al laten weten dat het de uitspraken van het Internationaal Strafhof niet zal herkennen”, vertelt Janssens.

Mislukte daden van Trump

“Objectief gezien heeft Thailand een veel sterker en groter leger. Als het echt ooit tot een militair treffen komt, zal Thailand de bovenhand hebben”, zegt Janssens. Op dit moment is het voornamelijk een heen-en-weer gaande discussie tussen beide landen, die elkaar allebei beschuldigen van het gebruik van geweld en dit dan maar zelf beantwoorden met geweld.

De oorlog wordt ook op sociale media gevoerd, vertelt Janssens. Hij zegt dat er veel fake en gekleurd nieuws is en dat het daarom moeilijk is om te zeggen wie nu precies wie aangevallen heeft. “Cambodja kruipt wel in de slachtofferrol, omdat het kleiner en armer is en aangevallen wordt door een veel grotere macht.”

Is er een kans op een escalatie van het conflict? “Er wordt vooral stoere taal gebruikt in beide richtingen”, benadrukt Janssens. Volgens hem heeft Thailand al laten weten dat er niet meer wordt onderhandeld met Cambodja, en dat zij ervoor willen zorgen dat het Cambodjaanse leger geen bedreiging meer kan zijn op lange termijn. “Dat klinkt toch redelijk als oorlogstaal”, zegt Janssens, die denkt dat het nodig is dat een andere partij in het conflict komt bemiddelen.

Wanneer Trump in 2024 opnieuw aan de macht kwam, zei hij dat hij dit conflict kon stoppen. Dat lukte in juli 2025, toen hij met zijn tussenkomst zorgde voor een staakt-het-vuren tussen de twee landen. In oktober was Trump dan weer in Maleisië en heeft hij opnieuw bemiddeld tussen beide landen. “Door te dreigen met fameuze importtarieven kon hij de leiders van beide landen een overeenkomst laten tekenen, een soort staakt-het-vuren. Het probleem is wel dat hij zich niet bezighoudt met de grond van het conflict, de grensproblemen sinds 1907. Het staat gewoon op zijn lijstje van conflicten die hij wil beëindigen”, verklaart Janssens. Dat document wordt vandaag dus al niet meer gerespecteerd.

Kan de ASEAN (de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties) dan niets doen? “De ASEAN is een hele losse samenwerking”, legt Janssens uit. Unanimiteit is hier het basisprincipe om standpunten in te nemen, maar als twee leden ruzie hebben, is het moeilijk om nog als groep sterk te staan. “Of zij de mogelijkheden of de middelen hebben om het conflict intern op te lossen, is niet duidelijk”, aldus Janssens.

Vanuit Cambodja merkt Kris Janssens dat de lokale bevolking enorm bezig is met het conflict. “Er heerst een groot nationalistisch gevoel”, zegt hij. “Op korte tijd zijn ze alles van Thailand beginnen haten, ze willen er niets meer mee te maken hebben.” Hij vertelt dat Cambodja geen Thaise producten meer wil importeren: “ze willen nu alles zelf gaan produceren”.

In de grensstreken van beide landen zijn heel wat mensen op de vlucht geslagen voor het geweld. Velen verblijven in vluchtelingenkampen en krijgen daar hulp van enkele lokale organisaties die rijst, dekens of tenten voor hen inzamelen. “Verder is er geen georganiseerde humanitaire hulp voor deze mensen”, verklaart Janssens, die in augustus nog zo’n kamp bezocht. “Cambodja komt ook enkel in de media als er gevochten wordt”, besluit hij. Dat terwijl Cambodja een enorm arm land is.

Tekst: Siebe Nijs
Uitgelichte afbeelding: Het conflict draait onder meer rond deze eeuwen oude tempel Preah Vihear © Phnom Penh Office (CC BY-SA 3.0 IGO) via wikimedia