Het kat-en-muisspel tussen de NMBS en graffitispuiters lijkt oneindig en vooral: peperduur. Uit recente cijfers blijkt dat de spoorwegmaatschappij jaarlijks bijna 9 miljoen euro spendeert aan het verwijderen van tags en kunstwerken. Maar wie zit er achter de spuitbus? En maakt die rekening van miljoenen indruk op hen? “Voor de NMBS is het vandalisme, voor ons is het een kunstgalerij die door heel het land reist.”

In 2024 moest de NMBS 251.334 vierkante meter aan graffiti verwijderen van haar vloot. Om dat in perspectief te plaatsen: dat is een oppervlakte gelijk aan 35 voetbalvelden. Hoewel het aantal bekladde meters licht daalde ten opzichte van het jaar ervoor, blijft het prijskaartje astronomisch hoog. De teller klokte vorig jaar af op 8,7 miljoen euro. Geld dat gaat naar gespecialiseerde schoonmaakploegen, chemische producten en het herstel van beschadigde treinen.

De NMBS benadrukt in haar communicatie niet alleen de financiële aderlating, maar ook de impact op de reiziger. “Graffiti brengt de veiligheid, de leesbaarheid en het comfort van onze treinen in het gedrang,” klinkt het bij de vervoersmaatschappij. Ramen worden dichtgespoten waardoor het veiligheidsgevoel daalt, en noodpictogrammen verdwijnen onder lagen verf.

Voor de NMBS is het een plaag, voor ‘Dante’ (schuilnaam), die al tien jaar actief is in de Belgische graffitiscene, is het een levensstijl. We spreken hem op voorwaarde van strikte anonimiteit. Wanneer we hem confronteren met het cijfer van 9 miljoen euro laat het hem koud.

“Dat bedrag klinkt absurd, maar je moet begrijpen: wij doen dit niet om de NMBS failliet te laten gaan. Dat is niet het doel. Het gaat om de zichtbaarheid. Een muur in een wijk of aan een skatepark ziet niemand. Maar een trein? Die rijdt van Oostende naar Eupen. Je naam, je stijl, je piece wordt gezien door duizenden mensen. Het is een rijdend canvas. De kick om je werk voorbij te zien razen in het station, is met niets te vergelijken”, geeft de jonge kunstenaar aan.

“Mensen snappen overigens de romantiek van de hele graffitiwereld niet. Het gaat om die specifieke sfeer op een yard (rangeerterrein, red.). Je ligt in het gras, je ziet de bewaking passeren. Vervolgens is het gewoon volle gas en spuiten. Die paar minuten pure focus. Alles moet perfect zijn, en dat in het donker”, vertelt hij bevlogen.

Volgens Dante is de strijd tegen graffiti dweilen met de kraan open. De motivatie van de writers is vaak sterker dan de beveiliging van de terreinen. “De opslagplaatsen van de NMBS zijn beveiligd maar je geraakt er alsnog makkelijk binnen. Je moet gewoon wachten op dat ene moment dat de bewaking weg is.”

Veiligheid boven kunst?

Een groot pijnpunt voor de NMBS, los van het visuele aspect, is de veiligheid. Ramen, deuren en signalisatie worden vaak onleesbaar gemaakt. Hier maakt Dante echter een onderscheid binnen zijn eigen crew. Volgens hem is er een ongeschreven regel, al wordt die lang niet door iedereen nageleefd.

“Kijk, je hebt writers en je hebt toys (beginnende artiesten of prutsers, red.),” legt Dante uit. “Een gerespecteerde artiest probeert de ramen vrij te laten of werkt er creatief omheen. Je wil je werk tonen, niet de trein onbruikbaar maken. Als een trein uit de roulatie wordt gehaald omdat de machinist niets meer ziet, ziet niemand mijn kunst. Dat is zinloos. Maar er is een nieuwe generatie die gewoon alles onderklad. Dat verpest het ook voor ons, want dat zorgt voor die nultolerantie.”

De 24-uursregel als tegenaanval

Om de spuiters te ontmoedigen, hanteert de NMBS een strategie van snel ingrijpen. Het doel is om graffiti binnen de 24 uur te verwijderen. De redenering is simpel: als de graffiti niet gezien wordt, verdwijnt de lol voor de dader. Het is de ‘Broken Window Theory’ in de praktijk: verloedering trekt verloedering aan, dus moet alles direct schoon.

Dante lacht als hij over die strategie hoort. “Dat ze het meteen kuisen, is deel van het spel geworden. We weten dat ons werk tijdelijk is. Dat maakt de foto die we ervan nemen net zo waardevoller. En eerlijk? Dat ze 9 miljoen uitgeven aan schoonmaak in plaats van aan betere bewaking, is hun keuze. Een schone trein is voor ons gewoon weer een leeg blad. Zolang er treinen rijden, zullen wij blijven spuiten.”

De spoorwegmaatschappij blijft intussen inzetten op camera’s, drones en samenwerking met de spoorwegpolitie. Vorig jaar werden honderden pv’s opgesteld. Maar zolang de aantrekkingskracht van het “rijdende canvas” en de daarbijhorende kick bestaat, lijkt die 9 miljoen euro een vaste post op de begroting te blijven voor de NMBS.

Tekst: Sander Scheers
Uitgelichte afbeeldingen: Paintedtrains ©