Met vier soorten waarheid als leidraad legt cultuurfilosoof en schrijver Simon Truwant bloot waarom debatten vastlopen én hoe we zelf beter kunnen leren denken – iets wat mij tijdens, maar vooral na het lezen meer heeft beïnvloed dan ik dacht. Het laat je reflecteren over je eigen omgang met publieke debatten.

In De Waarheid Heeft Vier Gezichten legt auteur Simon Truwant uit waarom het publieke debat niet per se in gevaar is door het post-truth-tijdperk, waarin feiten steeds meer invloed verliezen op het debat. Volgens Truwant ligt het gevaar in de verschillende soorten waarheden die we vaak niet van elkaar kunnen onderscheiden.

Truwant deelt zijn boek op in drie grote delen: de problematiek, de theorie van vier waarheden en de mogelijke oplossingen. Deze opdeling zorgt voor een heldere structuur tijdens het lezen, die nodig is, want de auteur gebruikt regelmatig complexe termen en zinsconstructies. Toch is het een boek dat werkelijk iedereen kan lezen. Een woordenlijst achteraan, extra uitleg en een waterval aan voorbeelden. Truwant weet hoe hij een boek toegankelijk kan maken.

Waarom één waarheid niet volstaat

Zijn theorie is echter verrijkend. Volgens Truwant bestaan er vier soorten waarheden en moeten we leren deze te onderscheiden van elkaar om constructieve debatten te voeren – een visie die hij omschrijft als ‘waarheidspluralisme’. Ten eerste is er de feitelijke waarheid, die gebaseerd is op pure feiten. De tweede waarheid is de ideologische, die algemene principes verdedigt en bepaalt hoe we feiten oppikken, interpreteren en beoordelen. De derde soort is de pragmatische waarheid. Deze stelt dat een overtuiging waar is als het voordelig is voor een grotere gemeenschap van mensen.

Tot slot benadrukt Truwant dat ook gevoelens en individuele gedachtegangen een plaats verdienen in het publieke debat. Vaak wordt er in discussies aangehaald dat de andere partij te emotioneel is. Toch kan dit volgens de auteur juist sterke argumenten opleveren. Emotie kan een mens ver drijven en ervoor zorgen dat je tot een sterk standpunt komt. Het is dus niet iets om zomaar opzij te zetten tijdens een publiek debat.

Niet blind voor privileges

Hij vergeet niets. Minderheidsgroepen zoals vrouwen en personen van kleur worden tijdens publieke debatten vaak als irrationeel weggezet door emotionele feiten. Hoewel Truwant zelf een witte man is, gaat hij dit topic niet uit de weg en legt hij uit hoe dit elk publiek debat beïnvloed. Vaak stoort het mij in dit soort boeken dat ze geschreven worden door mannen die zelf amper te maken krijgen met deze discriminatie. Truwant kan zijn eigen voordelen benoemen en aan de kant schuiven, iets waar veel auteurs voor hem niet in geslaagd zijn.

Verder toont het boek duidelijk hoe de oplossing om het publieke debat te redden het best tot stand komt, maar ook welke risico’s daarmee gepaard gaan. Kritisch denken, bijvoorbeeld, is essentieel voor een goed gesprek. Maar wie daarin doorslaat en alles in twijfel trekt, ondermijnt ook betrouwbare bronnen. We moeten als mens leren niet enkel anderen, maar ook onszelf in twijfel te trekken; een belangrijke les die sterk naar voren komt in het boek.

Wie zich niet stoort aan enkele typfouten en slordigheden, zal merken dat het boek je volledig meesleept en je achterlaat met tal van nieuwe inzichten die je bij elk gesprek doen nadenken. Met De Waarheid Heeft Vier Gezichten heeft Truwant zijn boodschap overgebracht en misschien wel een nieuwe wereld geopend voor zijn lezers. Het publieke debat heeft geen geheimen meer voor de lezer en tijdens een zoveelste discussie met je dierbare, zal je altijd twee keer nadenken wanneer je dit boek hebt gelezen.

Tekst en beeld: Tess Van Holsbeeck