Dirk Frimout, Frank De Winne en nu Raphaël Liégeois. België heeft er onlangs een nieuwe astronaut bijgekregen. Na een selectie in 2022 en zijn astronautendiploma in 2024 ligt zijn missie richting het ISS voorlopig in 2027. Maar hoe word je eigenlijk astronaut en wie komt er in aanmerking? “Het lijkt allemaal heel tof en spannend, maar wij zien ook de andere kant van de opleiding”, aldus Liégeois.

Parijs, 23 november 2022. De toen 34-jarige Raphaël Liégeois wordt, samen met vier andere kandidaten, door de ESA (European Space Agency) geselecteerd voor een opleiding in de ruimtevaart. Achttien maanden eerder lanceerde de ESA een oproep voor nieuwe astronauten. Uit de 22.500 aanmeldingen onderging een groep van ruim duizend mensen tests op fysica, wiskunde, cognitieve vaardigheden, psychologische screening, groepsdynamiek en medische geschiktheid. Alleen wie overal goed scoorde, bleef over. Bij de laatste 25 bleven nog twee Belgen over: Liesbeth Arnouts en Raphaël Liégeois. Uiteindelijk werden in Parijs de vijf toekomstige astronauten bekendgemaakt, met Liégeois erbij.

Master, fit en medisch attest

De criteria om in aanmerking te komen voor de opleiding zijn minder extreem dan gedacht. Kris Capelle, Hoofd Astronautentraining en Missievoorbereiding bij de ESA: “Je moet een Master hebben in een STEM-richting (Science, Technology, Engineering and Mathematics) en een medisch certificaat klasse 2 – dat je in staat stelt te vliegen – kunnen voorleggen. Daarnaast moet je fit zijn, al hoef je geen topsporter te zijn.” Vanzelfsprekend moet een kandidaat ook het burgerschap van een ESA-lidstaat hebben.

Liégeois voldeed met verve aan al deze voorwaarden. Geboren in Namen, studeerde hij in 2011 af als Master Biomedische Ingenieur aan de Universiteit van Luik. Daarna behaalde hij nog twee masters in Parijs: ‘Ingénieur Centralien’ en ‘Advanced coursework in fundamentele fysica’. Hij is piloot van luchtballonnen, gasballons en zweefvliegtuigen, en nam zelfs deel aan paraboolvluchten. Zijn fysieke conditie bewees hij door in vier maanden van Singapore naar België te fietsen.

Met zo’n profiel werd hij door de ESA geselecteerd voor de astronautenopleiding. “Het was een kinderdroom voor mij. Misschien kwam het door de vluchten van Dirk Frimout, toen ik vier jaar oud was, of omdat ik vroeger veel Kuifje las. Ik wil de derde Belg in de ruimte zijn.”

Maar zelfs voor iemand met zo’n indrukwekkende achtergrond als hem, is de opleiding zwaar. “Er zijn ook andere dingen dan de droom. We moeten elke dag veel werken en vooral veel voorbereiden, zoals bij de ruimtewandelingen in het zwembad van Houston. Er zijn aspecten die ik niet echt had verwacht, maar het is geweldig om mijn droom te kunnen leven.”

Ook met al zijn ervaring kan Liégeois niet om de spanning heen van een trip naar de ruimte. Na een fietstocht van zo’n 6.000 kilometer, zijn activiteiten als zeiler, duiker en glider piloot is er toch één iets dat je niet kan voorbereiden. “Het idee van in een raket te zitten, lijkt mij eng. Er kunnen altijd dingen mislopen, dus moeten we ons zo goed mogelijk voorbereiden om de risico’s te verkleinen. Het is zoals bij veel activiteiten: er is altijd een risico, maar ‘if it’s worth it, then you do it’.”

Training in het EAC

Niet lang na de selectie, begint een toekomstig astronaut al aan een basisopleiding van zo’n 13 maanden. Kris Capelle is hoofd van de missievoorbereiding bij ESA. “In de basistraining krijgen de astronauten een pakket op basis van wat ze missen aan kennis. Nadien volgt een missietraining van twee jaar in zowel Houston, Tokyo, Moskou, Montreal en in het EAC (European Astronaut Center) van de ESA in Keulen.”

De astronauten trekken dus nog steeds naar Rusland voor een deel van de voorbereiding. “We hebben nog steeds een intense samenwerking met de Russen in de ruimtevaart”, aldus Capelle. “We hebben allemaal hetzelfde doel voor ogen en zijn even gedreven, dus komt het ons beiden ten goede om te blijven samenwerken.”

In april 2023 begon Liégeois aan zijn opleiding. “Dat was meestal in het EAC”, zegt de toekomstige astronaut. “Nadien ben ik naar Houston gegaan voor mijn missiespecifieke opleiding, die ik nu ook in Keulen volg.” In het EAC traint Liégeois dagelijks zijn fysiek, maar ook zijn brein. Een trainingsdag kan er volgens hem altijd anders uitzien: “Tijdens de basisopleiding was ongeveer de helft theorielessen, en een derde operationele oefeningen”, aldus Liégeois. “Er zijn niet echt typische dagen wat de training ook leuk maakt.”

In het EAC worden er verschillende aspecten getraind. “We beschikken over van alle soorten faciliteiten”, zegt Kris Capelle. “We hebben hier replica’s van het Columbus-labo in het ISS, het NBF (Neutral Buoyancy Facility – een zwembad waar ze zich voorbereiden op ruimtewandelingen om bewegingen zonder zwaartekracht te oefenen, red.) en een fitness. Frank De Winne heeft daar veel spiermassa bijgekregen.” Daarnaast wordt er ook gefocust op psychologische training en teambuilding. “We zijn met de groep astronauten naar een grot gegaan om de lastige communicatie van in het ISS na te bootsen.”

Veel mensen dromen van ruimtevaart en zweven door het heelal, maar Liégeois plaatst dat beeld in perspectief: “Iedereen zegt ‘dat moet super tof en spannend moet zijn om in zo’n ruimtepak te zitten, maar wij zien ook de andere kant van die opleiding, waar we gestrest zijn en moeten presteren.”

Werken in de ruimte

Na jarenlange voorbereiding op aarde, begint in de ruimte het echte werk. In het ISS (International Space Station), zijn de dagen van de astronauten gevuld met wetenschappelijk onderzoek, onderhoud en experimenten. “Heel hun planning is minuut per minuut getimed”, zegt Capelle. “Elk moment in de ruimte is van cruciaal belang. Als wij iets enkele minuten korter kunnen laten duren in het ISS, bereiden we dat desnoods drie uur voor op aarde.”

Een werkdag is in het ISS van 8 tot 18 uur en zondag krijgen ze vrij, maar dat is nog niet lang zo. “Vroeger had een astronaut geen vrije dag, maar door een staking van een Amerikaanse commander, hebben ze die afgedwongen”, weet Capelle. “En op zaterdag is het kuisdag. Dan worden de filters en luchtpompen vervangen.”

Na de trainingen, is het de bedoeling dat een astronaut ook effectief naar de ruimte gaat. “Dat is bij iedereen al gelukt, op één geval na. Er was ooit een Rus die een geplande missie zag mislopen toen hij een tak in zijn oog kreeg bij een wandeling met zijn hond. Zo zie je maar dat je alles zo gedetailleerd kan voorbereiden, maar je niet op alles voorzien kan zijn”, aldus Capelle.

Voor Liégeois lag de missie eerst eind 2026, maar die is nu verplaatst naar 2027. De missie van zes maanden kan hij daardoor langer voorbereiden. “Ik zal nu nog wat tijd bij mijn familie kunnen spenderen”, zegt Liégeois. “Frank De Winne waarschuwde me ervoor toen ik aankwam in het EAC: je weet niet wanneer je lanceert, tot je in de raket bent en de motoren aangaan. Maar hopelijk zal ik de derde Belg in de ruimte zijn”, besluit hij terwijl hij bijgelovig op tafel klopt.

Tekst: Elias Rom
Foto’s: Rom Images
Reportage: Arnaud D’hollander & Kiana Santoriello