Begin december. Het is al vroeg donker en de kerstvakantie is in zicht. Een periode van licht en gezelligheid ligt nog voor de boeg. En als eerste stop voor deze maand van feesten is daar ook het Sinterklaasfeest. Op 15 november kwam de goedheiligman al toe met de stoomboot vanuit Spanje in Antwerpen, om snoep en cadeautjes te brengen aan de kinderen in de Benelux. De schoen zetten, tekeningen maken, verlanglijstjes tekenen of uitknippen. Het is voor veel kinderen een geweldige tijd, elk jaar weer. Maar het fijnste kinderfeest van de Lage Landen heeft de laatste jaren ook wel enige veranderingen doorgemaakt. En die veranderingen hebben vooral te maken met de compagnon van Sinterklaas: Zwarte Piet.

Sint Nikolaas

First things first: het Sinterklaasfeest zelf. Waar komt de ‘grote kindervriend’ vandaan? Volgens de overlevering is Sinterklaas gebaseerd op de bisschop Nikolaas van Myra, Turkije. Sint Nikolaas, en dat werd later verbasterd naar Sinterklaas. Deze Nikolaas leefde in de vierde eeuw, en stierf op een 6 december: volgens bronnen ofwel in 335 ofwel in 337. Vandaar dus ook dat Sinterklaas op 6 december wordt gevierd. Over de reden van de heiligverklaring van Sint Nikolaas doen verschillende verhalen de ronde. Het bekendste is hoe Nikolaas drie kinderen weer tot leven wekte die door een kannibaal in stukken waren gehakt en in een pekelvat werden gestopt. Hij gaf de drie kinderen elk een stuk van zijn mantel. In 550 werd Nikolaas heilig verklaard.

Sinterklaas, de kindervriend

Hoewel Sint Nikolaas dus al meer dan 1400 jaar bestaat, vieren we Sinterklaas in de huidige vorm nog niet zo lang. Er zijn wel bronnen dat Sinterklaas al in de middeleeuwen gevierd werd, alleen was het toen niet het fijne feest: brave kinderen kregen dan wel lekkers, stoute kinderen kregen écht van de roe. Pas de laatste eeuw is dat veranderd.

Zwarte Piet

‘Sint Nikolaas en zijn knecht’ door Jan Schenkman uit 1850 was de eerste keer dat Zwarte Piet ter sprake kwam. De helper, of lelijker gezegd de knecht van de Heilige. Zwarte Piet was degene die door de schoorstenen kroop om de pakjes te brengen en de stoute kinderen in de zak stopte. Dit verklaarde meteen ook zijn uiterlijk: het zwarte roet uit de schoorsteen. Doorheen de tijd zijn er wel wat elementen verdwenen en werden zowel Sint als piet liever en vrolijker, zowel naar elkaar als naar de kinderen. Maar dat Zwarte Piet zwart is, heeft lang stand gehouden.

Racisme

Zowel het uiterlijk als de kleren en het gedrag van Zwarte Piet doen erg denken aan de tot slaaf gemaakten op de plantages. Dat is ook deels waar zwarte piet oorspronkelijk op gebasseerd was. Een knecht. Een tot slaaf gemaakte. En al jaren gaan er stemmen op in de hele Benelux dat Zwarte Piet voor racisme zou staan. Hierover zijn de meningen wel verdeeld: voor de een moet Zwarte Piet plaats maken voor bijvoorbeeld roetveegpiet, voor een ander is het juist deel van een onschuldig kinderfeest, een traditie uit hun jeugd waar zij alleen maar goede herinneringen aan hebben en niet met racisme associëren.

Dus ook al is er al een andere weg ingeslagen en wordt Sinterklaas langzaam moderner, er lijkt nog een lange weg te gaan.