De Europese Commissie hield eind oktober een stemming om zo’n 140 miljard euro aan Russische leningen te schenken aan Oekraïne. Eén land stemde tegen: België. Volgens Bart De Wever is het ‘te riskant’ en zou de Belgische economie geraakt kunnen worden. Maar wat is Euroclear, en waarom zit enkel België dwars? “De Wever maakt zich er allerminst populair mee”, zegt Europakenner Steven Van Hecke bij VRT.

Februari 2022: Rusland valt Oekraïne binnen. De EU blokkeert Russische staatsreserves, waardoor ongeveer 200 miljard euro vastzit in Europa. Een groot deel daarvan ligt bij Euroclear. Russische banken kunnen daardoor niet meer bij hun geld, en dat levert in Europa renteopbrengsten op. Extra geld dat door de EU gebruikt kan worden.

In mei 2024 besluit de Europese Commissie dat die rente gebruikt mag worden om Oekraïne te steunen. Een jaar later komt een nieuw voorstel: een lening van 140 miljard euro voor Oekraïne, gedekt door het bevroren Russische geld. Dit keer gaat het ook om het hoofdbedrag zelf, niet alleen de rente. Op de stemming in oktober stemde enkel België tegen, maar waarom?

Bevroren geld: voer voor discussie

Euroclear, een financiële dienstverlener gevestigd in Brussel, is zowat de ‘supermarktkassa’ van de wereldwijde beurs. Met duizenden banken in meer dan 90 landen regelt het effecten zoals aandelen en beleggingen dat zijn. Het heeft op dat gebied de grootste kluis ter wereld. Er zit bij Euroclear voor meer dan 40.000 miljard euro aan effecten in beheer voor banken, beleggers en andere instellingen. Het is deze instantie die zo’n 183 miljard euro aan bevroren Russisch geld opbergt. Geld dat volgens de Europese Commissie naar Oekraïne moet, één land vind dat niet: België.

Niet omdat De Wever inhoudelijk tegen steun aan Oekraïne is, maar  omdat Euroclear niet zomaar een Europese instelling is, maar een bedrijf dat onder Belgisch recht valt. Dat betekent dat mogelijke Russische tegenmaatregelen – zoals het bevriezen van Europese of Belgische bezittingen, of juridische procedures tegen Euroclear zelf – veel directer op België zouden wegen dan op andere lidstaten.

“Het gebruik van de tegoeden zou schadelijke gevolgen kunnen hebben voor ons land en Europa als geheel”, zegt Bart De Wever (N-VA) in het Federale Parlement. “Het gaat om een totaal risico.” De eerste minister waarschuwt voor Russische tegenmaatregelen die kunnen leiden tot financiële schade, die vooral door de Belgen zal moeten worden opgevangen. Zonder garantie dat alle lidstaten achter België staan, wil hij niet instemmen. Tegelijkertijd heeft de Europese Centrale Bank (ECB) besloten geen steun te verlenen aan de lening van 140 miljard euro aan Oekraïne.

Volgens de andere EU-leden liggen de prioriteiten elders. Zij voelen de urgentie van een financieel steunpakket aan Oekraïne. President Volodymyr Zelensky riep tijdens de Europese top in Brussel nog op tot een snelle beslissing: “Wie uitstelt, verzwakt niet alleen onze verdediging, maar remt ook de vooruitgang van de EU af. Bovendien is het een manier om Moskou te laten betalen voor de oorlog die het voert.” Toch denkt De Wever dat de rekening uiteindelijk bij Europa terechtkomt. “Moskou heeft al duidelijk gemaakt dat iedereen die aan Russisch geld komt, de gevolgen tot in de eeuwigheid zal voelen”, zei hij bij het Nederlands persbureau ANP.

‘Belgische Orbán’

Dat De Wever zichzelf en België onpopulair maakt in Europa door als enige tegen te stemmen, is een understatement. Van “How Belgium handed Putin an unexpected victory” tot “Belgium Becomes Russia’s ‘most valuable asset’”, de buitenlandse pers was niet mild over de beslissing onze premier. Vooral de stijl van de Vlaams-nationalist, is volgens politicoloog Steven Van Hecke aan de KU Leuven niet de juiste: “De meeste landen snappen dat België inhoudelijke bezwaren heeft, maar door zo met de fanfare voorop te lopen, creëer je geen goodwill”, zegt hij bij ‘De Ochtend’ op Radio 1.

Dat hij ook in een lezing uitspraken deed als ‘het is een illusie dat Rusland de oorlog zou verliezen’ en ‘dat zou zelfs niet wenselijk zijn, want dan zou de toestand alleen nog maar instabieler worden’ was niet erg slim volgens Van Hecke: “Hier is dat niet zo erg om te zeggen, maar in landen meer ten oosten van Europa ligt dat zeer gevoelig.”

Dorota Bowalek, EU-correspondent voor het Poolse TVP, vergelijkt De Wever in een interview met de VRT zelfs met Viktor Orbán. “Polen was samen met de Baltische staten de eerste om het plan rond Euroclear voor te stellen, maar ik vond zijn statement correct overkomen. Alleen was het misschien iets te scherp. Als je naar hem kijkt, zou je denken: is dit Viktor Orbán? De Belgische versie van Orbán?”

In eigen land vindt Bart De Wever wel steun. Zelfs partijen als PDVA en Vlaams Belang verdedigen zijn beslissing, maar ook binnen de federale regering krijgt hij het volste vertrouwen. Zo ook van Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés): “Het is belangrijk om ‘neen’ te stemmen, zodat we later aan de Russen kunnen zeggen dat we op voorhand wisten dat dit een slechte oplossing was”, zegt hij bij VRTNWS.

Bart De Wever houdt nog steeds voet bij stuk, hij overweegt zelfs om juridische stappen te ondernemen. Maar zover is het nog niet, 5 december had hij alvast een ‘zeer constructief’ gesprek met Europees Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen en Duits Bondskanselier Friedrich Merz. Volgens De Wever begrepen de twee zijn bezorgdheden en wordt er gewerkt aan een oplossing, maar of die er komt voor de Europese Raad op 18 december, is nog onduidelijk.

Tekst: Elias Rom
Foto’s: Rom Images