“Mijn verjaardag vierde ik op een evacuatiebus”: vier jaar na de invasie blikt een Oekraïense student terug
Vier jaar na de start van de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, op 24 februari 2022, blikt Yevhenii (20) uit Charkiv terug op de dag waarop hij zijn thuis moest achterlaten. Toen Russische troepen zijn land binnenvielen, vluchtte hij als zestienjarige met zijn familie via Polen naar België, op zoek naar veiligheid. Zijn verjaardag vierde hij op een evacuatiebus, een moment dat het begin markeerde van een nieuw leven, ver weg van huis.
“Om vijf uur hoorde ik de eerste explosies”
Waar was je toen de invasie begon?
“Ik was thuis in Charkiv, op zestig kilometer van de Russische grens. De avond ervoor had ik nog nieuws gelezen dat de oorlog zou beginnen. We lachten ermee. Dat leek onmogelijk.”
Wanneer besefte je dat het menens was?
“Om vijf uur ’s ochtends maakte mijn moeder me wakker. Eerst dacht ik dat ze een grap maakte. Tot ik explosies hoorde, de ene na de andere. Toen wist ik: dit is echt.”
Was je bang?
“Gek genoeg niet. Het was eerder een soort leegte. Alsof je hoofd alles even uitschakelt. Je beseft: dit is groter dan jij.”
Dit bericht op Instagram bekijken
“Om half negen waren we al vertrokken”
Was er al een noodplan?
“Mijn moeder had gezegd dat we naar mijn grootmoeder zouden gaan als het escaleerde. Zij heeft een kelder. Tegen half negen ’s ochtends waren we al vertrokken, met rugzakken. Meer niet.”
Wanneer besefte je dat dit geen tijdelijke situatie was?
“Eigenlijk meteen. Zelfs al hoop je dat het snel voorbij is, voel je dat dit geen kwestie van weken zal zijn.”
Na een omweg via Polen kwam zijn gezin terecht in België. Zijn moeder vond werk in Brussel.
Op 3 maart 2022 stak hij met zijn moeder, zus en huisdieren de grens over.
“Het was mijn zestiende verjaardag. Ik vierde die op een evacuatiebus. Mijn cadeau was een zak chips.”
Hoe heb je de eerste maanden in België ervaren?
“Je begint volledig opnieuw. Nieuwe administratie, nieuwe regels, nieuwe taal. Je weet niets. Je kent niemand. Dat is mentaal zwaar.”
“België is mijn plek. Maar mijn thuis is Oekraïne.”
Voelt België ondertussen als thuis?
“Het voelt als mijn plek. Ik bouw hier iets op. Maar thuis? Nee. Thuis is Charkiv. Dat verschil voel ik heel sterk”
Hoe merk je dat?
“Soms krijg ik korte flashbacks van mijn wijk. Gewoon beelden. Gek genoeg kan ik me verder niks meer visueel voorstellen, ik denk dat dat iets te maken moet hebben met een trauma-respons. Maar die plek zie ik nog helder, dat is langs de ene kant nostalgisch maar langs de andere kant ook heel pijnlijk.
Terugkeren is voorlopig geen optie.
“Als man heb je militaire documenten nodig. Ik kon die niet regelen toen de oorlog begon. Als ik nu terugga, riskeer ik vast te zitten. Ik zit eigenlijk vast tussen twee landen.”
Als Yevhenii nu naar Oekraïne terugkeert, roept het leger hem op voor militaire dienst.
Ben je bezig met de toekomst?
“Ik leef van dag tot dag. Sinds de invasie maak ik geen grote plannen meer. Je weet nooit wat morgen brengt.”
Over taal en identiteit
Hij groeide op in het Russisch, wat in het Oostelijk deel van Oekraïne gebruikelijk is.
Is je relatie met die taal veranderd?
“Ja. Als ik Russisch hoor op straat, word ik automatisch waakzaam. Mijn eerste reactie is: opletten. Dat is misschien irrationeel, maar het zit diep. Dit conflict gaat over identiteit. Oekraïne koos voor een Europese koers, voor onafhankelijkheid. Niet voor een positie onder Rusland. Dat heeft een prijs.”
Volgens hem draait deze oorlog fundamenteel om identiteit.
“Oekraïne koos voor Europa. Niet voor Rusland. Dat is een kernreden van dit conflict. Het is belangrijk dat Oekraïners hun taal, cultuur en geschiedenis blijven beschermen. Dat is geen detail maar de kern.”
“Na anderhalf jaar kon ik het nieuws niet meer aan”
Volg je de oorlog nog intensief?
“Niet meer zoals in het begin. Na anderhalf jaar was het te zwaar. Elke dag beelden van doden, vernietigde huizen. Op een bepaald moment moet je afstand nemen om te kunnen functioneren.”
Denk je dat de oorlog snel zal eindigen?
“Ik dacht nooit dat het snel zou gaan. Internationale steun komt traag op gang. Beslissingen over wapens en systemen duren maanden. Ondertussen vallen er dagelijks slachtoffers.”
Wat geeft je hoop?
“Hoop is misschien niet het juiste woord. Eerder verantwoordelijkheid. Er is een prijs betaald voor mijn veiligheid hier. Ik kan mijn leven niet zomaar verspillen. Ik moet er iets betekenisvol van maken.”
Wat moeten historici onthouden?
“Dat dit geen gewone oorlog om grondgebied was, maar een strijd om onafhankelijkheid en identiteit. Oekraïne wilde zijn eigen keuzes maken, richting Europa, niet een verlengstuk van Rusland worden.”
“Ik hoop ook dat ze niet vergeten hoeveel het heeft gekost: kinderen, burgers, soldaten. Dit gaat niet alleen over politiek, maar over echte mensen.”
En, voegt hij toe:
“Misschien ook dat deze oorlog niet alleen Oekraïne trof. Als onze soldaten Kyiv niet hadden verdedigd, had Europa er vandaag anders kunnen uitzien.”
Yevhenii’s volledige identiteit wordt om privacyredenen niet vermeld.
Tekst: Ella Vertommen
Beeld: Dmitry Zvolskiy via Pexels