De wereld staat in brand, elke dag een beetje meer. In Brussel heeft een recordaantal mensen afgelopen winter op straat moeten slapen. Toch blijft Arizona zich vasthouden aan haar grote plan: besparen op asiel en migratie. Het Grondwettelijk Hof kan zich niet met voldoende zekerheid uitspreken over het nieuwe beleid en heeft daarom enkele maatregelen tijdelijk geschorst.

“Een asiel- en migratiesysteem dat kraakt in zijn voegen, zoals het ‘kom-maar-af-en-we-zien-wel-beleid’ van de vorige regering, leidt juist tot onmenselijke omstandigheden”, zegt minister Van Bossuyt (N-VA), minister van Asiel en Migratie. “Om de mensen te helpen die recht hebben op bescherming, moet je misbruik aanpakken.”

Dwangsommen
Minister Van Bossuyt weigert de dwangsommen te betalen die zijn opgelegd voor het weigeren van opvang aan asielzoekers. “Belastinggeld kan je maar één keer uitgeven. Mijn departement staat voor heel grote besparingen. Ik moet iedere euro drie keer omdraaien. Daarom investeer ik beter in het verstrengen van het asiel- en migratiebeleid zoals de kiezer dat gevraagd heeft”, reageert de minister hierop.

Juridisch gezien is dit een verdedigbare verklaring. Maar dat maakt het niet minder onverantwoord, vindt Thomas Willekens van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. “Een overheid kan argumenteren dat het geld dat wordt geëist essentieel is voor publieke dienstverlening die anders in gevaar zou komen”, legt hij uit. “Maar door dit beleid te implementeren, respecteert de minister de scheiding der machten, de basis van onze maatschappij, niet. Vandaag gaat het over asiel en migratie, een thema waar mensen en mensenrechten sowieso weleens vergeten worden. Maar morgen kan het over andere thema’s gaan die iedereen in onze samenleving raken.” “Dwangsommen weigeren te betalen schept een precedent waarmee latere, minder leuke politieke figuren kunnen zeggen ‘Ik doe het, want de vorige deed het ook’”, aldus Willekens. “Pas daarmee op.”

Streven naar menselijke opvang
Het weigeren te betalen van dwangsommen is slechts het topje van de ijsberg als het gaat om het strikte migratiebeleid van de regering. Volgens minister Van Bossuyt moet het beleid zorgen voor meer ademruimte in ons opvangnetwerk. “Mijn beleid is gestoeld op drie pijlers: de instroom van asielzoekers verminderen, de uitstroom verhogen, en zo tot een menselijk opvangsysteem komen voor mensen die hier wel recht hebben op opvang en bescherming.”

Er bestaat sterke twijfel over de uitleg van de minister. Zo is ook Willekens sceptisch over wat er gezegd wordt. “Ik geloof het niet als ze zeggen dat ze op lange termijn betere opvang willen geven aan zij die daar recht op hebben en aan de meest kwetsbaren. Het is een afleidingsmanoeuvre om dit huidige onwettige en onmenselijke beleid te rechtvaardigen.” “Het is zeker logisch dat we zouden kunnen investeren in kwaliteitsvolle opvang als er minder mensen toekomen. Maar als je dan kijkt naar de begrotingsplannen voor de komende jaren, zou je verwachten dat ze in de begroting voldoende geld inschrijven om die kwaliteitsvolle opvang effectief uit te werken.”

Tegen 2029 wil de regering haar dotatie aan Fedasil verlagen. Er zou een budget van 138 miljoen euro, slechts een zesde van de huidige som, overblijven, al is die beslissing nog niet definitief. “Fedasil heeft nog nooit zo weinig budget gehad. Ik geloof niet dat ze daarmee kunnen functioneren. Fedasil weet dat goed genoeg. De minister weet dat ongetwijfeld ook”, zegt Willekens. “Het is gewoon niet realistisch. Je ziet in haar planning dat de regering de kwaliteit van opvang in de toekomst niet wil verbeteren. Integendeel.”

Schorsing door het Grondwettelijk Hof
Een belangrijk onderdeel van Van Bossuyts beleid is het stopzetten van opvang voor mensen met een M-status, vluchtelingen die al bescherming kregen in een andere EU-lidstaat. De nieuwe maatregel is tijdelijk geschorst door het Grondwettelijk Hof. Omdat ze niet zeker zijn of de nieuwe maatregel wettelijk is, hebben ze de vraag doorgespeeld aan het Europese Hof van Justitie. De minister zegt dat ze de beslissing van het Grondwettelijk Hof respecteert, maar zet haar beleid toch voort. Ze wacht niet op de uitspraak van het Hof van Justitie.

“De kernvraag is: mag je die mensen beschouwen als volgende verzoekers?”, legt Willekens uit. “De minister doet uitschijnen van wel, op basis van een bijkomende rechtsgrond. Het Grondwettelijk Hof is tot de conclusie gekomen dat het onduidelijk is. Daarom hebben ze een prejudiciële vraag gesteld aan het Hof van Justitie.” De minister is ervan overtuigd dat ze gelijk zal krijgen. “Zelfs als dat zou gebeuren, mag ze het geschorste beleid niet uitvoeren zolang de prejudiciële vraag hangende is. Ze schendt de uitspraak van het Grondwettelijk Hof.” Willekens voegt eraan toe dat dit een gevaarlijk statement is. “Wat gebeurt er als het Hof van Justitie haar geen gelijk geeft? Gaat ze dan zeggen dat het activistische rechters zijn? Wat het antwoord van het Hof van Justitie ook is, het is zorgwekkend dat iemand van de uitvoerende macht in naam van een Europees rechtscollege spreekt en zo overtuigd is van haar gelijk.”

Kiezers wil is wet(?)
Een belangrijk argument dat minister Van Bossuyt gebruikt om haar beleid te legitimeren is de kiezer. Ze doet wat de kiezer haar gevraagd heeft: het beleid verstrengen. Willekens heeft hier bedenkingen bij. “Het is een argument dat geen steek houdt. De N-VA heeft in haar partijprogramma nooit expliciet vermeld dat ze het Grondwettelijk Hof zou negeren en zou weigeren dwangsommen te betalen. De kiezer heeft daar geen expliciet mandaat voor gegeven. Dat is één. En ten tweede, het is niet omdat je een parlementaire meerderheid hebt op basis van de verkiezingsuitslag, dat je zomaar basisrechten kan gaan schenden en de spelregels van onze democratie overboord mag gooien. Veel van die regels zijn er net om zwakkere minderheden te beschermen. Een meerderheid geeft je niet het recht om mensenrechten te schenden.”

Tekst: Ribe Lambaerts

Foto minister Van Bossuyt: © Jeroen Hanselaer
Foto Thomas Willekens: Vluchtelingenwerk Vlaanderen
Featured image: Mauricio Krupka Buendia via Pexels