We zien het overal in het nieuws: de Verenigde Staten en Israël die grootschalige luchtaanvallen uitvoeren op Iran, de dood van Khamenei, rookpluimen boven Teheran. Maar terwijl analisten debatteren en politici reageren, blijft het stil bij de mensen die dit conflict van binnenuit kennen. Bij hen die Iran verlieten op zoek naar iets wat daar niet meer bestond: vrijheid. In deze longread brengen we de feiten in kaart, maar vertellen we ook het verhaal van Delaram, een Iraanse vrouw die vandaag in België woont. Want een oorlog begrijp je niet alleen via cijfers. Je begrijpt hem via de mensen die hem met zich meedragen.

Laten we beginnen bij het begin: wat is er nu exact gebeurd in Iran? De Verenigde Staten en Israël hebben op 28 februari 2026 grootschalige luchtaanvallen uitgevoerd op Iran. Volgens zowel Israëlische als Iraanse officiële bronnen kwam daarbij de Iraanse opperste leider ayatollah Ali Khamenei om het leven, samen met meerdere hoge functionarissen. Het is een breekpunt in decennia van sluimerende spanning.

De aanval markeert een van de zwaarste directe confrontaties tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran in decennia. Iran reageerde vrijwel onmiddellijk met raket- en droneaanvallen op Israëlische doelen en Amerikaanse militaire installaties in de hele Golfregio, bijvoorbeeld in Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Koeweit (liveblog).

De wereld kijkt gespannen toe. Terwijl rookpluimen boven Teheran opstijgen en de prijs van ruwe olie naar recordhoogtes stijgt, bevindt Iran zich in de grootste politieke crisis sinds de islamitische revolutie van 1979. De dood van Khamenei heeft de machtsstructuur van het regime zichtbaar verzwakt.

Een dodelijke aanval: Khamenei omgekomen

Ayatollah Ali Khamenei leidde Iran bijna veertig jaar lang met een ijzeren hand. Na zijn dood kondigde de Iraanse overheid een nationale rouwperiode van veertig dagen af. In verschillende steden kwamen duizenden mensen samen om afscheid te nemen van hun leider.

Tegelijk klinkt er ook een andere reactie: onder Iraniërs in het buitenland en oppositiebewegingen groeit de hoop dat de politieke schokgolf het begin kan zijn van een nieuw hoofdstuk voor het land.

Update: De Raad van Experts, bestaande uit 88 hoge geestelijken, heeft overeenstemming bereikt over een nieuwe opvolger: Mojtaba Khamenei, de zoon van Ali Khamenei. Volgens analisten wil hij een even hard en streng beleid voeren als zijn vader. Dit betekent dat de VS en Israël er niet in zijn geslaagd hun opzet te verwezenlijken.

Waarom nu? Preventie of politiek spel?

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door MO*magazine (@mondiaalnieuws)

Waarom de Verenigde Staten juist nu een soeverein land aanvallen, blijft onderwerp van debat.

De Amerikaanse regering onder president Donald Trump presenteert de operatie als een preventieve aanval. Volgens het Witte Huis waren de belangrijkste doelen het verzwakken van het Iraanse raketprogramma en het nucleaire programma, die volgens Washington een direct veiligheidsrisico vormen voor de Verenigde Staten en hun bondgenoten.

Defensiespecialisten plaatsen daar kanttekeningen bij. Volgens verschillende analisten heeft Iran wel de ambitie om langeafstandsraketten te ontwikkelen, maar beschikt het land nog niet over technologie die het Amerikaanse vasteland kan bereiken.

Politiek kantelpunt

Trump riep in toespraken bovendien de Iraanse bevolking op om “dit moment te grijpen” en verandering in eigen land teweeg te brengen. Sommige analisten zien daarin impliciete steun voor een mogelijke machtswissel. Anderen interpreteren het juist als een teken dat er nog geen duidelijk plan bestaat voor de periode na de militaire operatie.

Voormalig VRT-journalist Rudi Vranckx waarschuwt dat het ontbreken van een politiek plan gevaarlijk kan zijn. Zonder stabiele opvolging bestaat het risico op een scenario zoals in Libië of Irak, waar het wegvallen van het regime leidde tot langdurige chaos en machtsstrijd.

Speelt olie een rol?

Naast militaire argumenten wijzen geopolitieke experts ook op energiebelangen.

Iran ligt aan de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste maritieme doorgangen voor olie en gas ter wereld. Ongeveer een vijfde van de wereldwijde oliehandel passeert via deze smalle zeestraat. Elke verstoring kan daardoor onmiddellijke gevolgen hebben voor energieprijzen en de wereldeconomie.

Hoewel Washington energiebelangen niet als officiële reden noemt, roept de timing van de aanval wel vragen op. Sommige critici trekken parallellen met de recente Amerikaanse interventie in Venezuela, waar eveneens werd gespeculeerd over geopolitieke en economische motieven.

Volgens die analyse zet Washington landen, die grote energievoorraden bezitten, onder druk om ze tot samenwerking te dwingen.

Van bliksemoorlog naar langdurig conflict

Wat aanvankelijk door de Amerikaanse regering als een korte operatie werd voorgesteld, lijkt inmiddels uit te groeien tot een langduriger militair conflict.

Het oorspronkelijke plan sprak over een operatie van drie dagen, maar volgens president Trump is de grootste golf aanvallen mogelijk nog onderweg. In een interview met CNN sloot hij bovendien niet uit dat ook grondtroepen kunnen worden ingezet.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Kayhan Life (@kayhanlife)

Ondertussen is er in de Verenigde Staten ook discussie ontstaan over de berichtgeving rond de oorlog. CNN kreeg kritiek van politieke bondgenoten van Trump nadat de zender beelden uitzond van gesneuvelde soldaten. Volgens critici schilderde de zender daarmee de president en zijn beleid bewust negatief af.

CNN ontkent dat en benadrukt dat de uitzending op geen enkele manier politiek gemotiveerd was.

Decennia van spanningen: waarom Iran al jaren in het vizier staat

De spanningen tussen Iran, Israël en de Verenigde Staten hebben diepe historische wortels. In 1953 hielpen de VS en Engeland in het geheim om de Iraanse premier Mossadeq af te zetten en een pro-westerse leider aan de macht te brengen (vooral omdat Iran strategisch belangrijk was vanwege de olie in de regio). Dat liet een diepe wonde na. Toen die leider in 1979 werd afgezet door de Islamitische Revolutie, keerde Iran zich radicaal af van het westen. De woede over jaren van Amerikaanse inmenging bereikte een hoogtepunt toen Iraniërs het Amerikaanse ambassadepersoneel in Teheran meer dan een jaar gijzelden.

De jaren daarna maakten de verhoudingen er niet beter op. Tijdens de Irak-Iranoorlog in de jaren tachtig kozen de VS de kant van Irak. En de relatie met Israël? Die was vroeger verrassend genoeg heel anders. Tot de Iraanse Revolutie van 1979 onderhielden de twee landen zelfs goede banden. Maar onder de ayatollahs* koos Iran de kant van de Palestijnen en begon het groepen als Hamas en Hezbollah te steunen. Decennialang vermeden ze een rechtstreekse aanval op Israël, tot april 2024, toen Iran voor het eerst een grootschalige raket- en drone-aanval uitvoerde.

Iran bouwt daarnaast aan een uitgebreid raketprogramma en werkt aan nucleaire technologie, wat Israël en de VS als een directe bedreiging beschouwen.

*Ayatollahs zijn hooggeplaatste sjiitische geestelijken die worden erkend als experts in Islamitische filosofie en ethiek.

Van monarchie naar islamitische republiek

Om de huidige spanningen te begrijpen, moet ook naar de geschiedenis van Iran zelf worden gekeken.

Het land veranderde in enkele decennia van een pro-westerse monarchie naar een islamitische republiek. Een politieke omwenteling die diepe gevolgen had voor de Iraanse samenleving en in het bijzonder voor vrouwenrechten.

Op het einde van dit artikel lees je het verhaal van Delaram, een jonge vrouw die Iran ontvluchtte op haar achtste en vandaag al 26 jaar in België woont.

Iran door de lens van geschiedenis: van sjah tot islamitische republiek

Terug naar voor 1979. Iran stond toen onder leiding van Mohammad Reza Pahlavi, de laatste sjah (= Perzische titel voor koning of heerser). Hoewel zijn regime autoritair was, voerde hij verschillende moderniseringshervormingen door:

• vrouwen kregen stemrecht
• vrouwen konden werken en studeren
• nieuwe familierechten gaven vrouwen meer mogelijkheden tot scheiding
• religieuze kleding was niet verplicht.

Toch bleef het regime repressief. De geheime politie pakte politieke tegenstanders hard aan, sloot hen op of martelde hen.

1979: de islamitische revolutie

Het jaar 1979 was voor de Iraniërs geen kille politieke verschuiving, maar een emotionele uitbarsting van decennia aan opgekropte hoop en frustratie. De sjah Pahlavi, een man die het land enerzijds verwesterde en vrouwen stemrecht gaf, maar anderzijds met harde hand regeerde en tegenstanders liet martelen, verloor uiteindelijk zijn grip op een volk dat schreeuwde om verandering. Wat voor velen een bevrijding moest worden, bleek al snel een nieuwe vorm van onderdrukking.

Toen het regime begon te wankelen, schaarden miljoenen Iraniërs zich achter Ruhollah Khomeini, een sjiitische geestelijke die jarenlang in verbanning had geleefd. Veel Iraniërs zagen Khomeini als de man die een einde zou maken aan de dictatuur. Op straat heerste een zeldzaam gevoel van eenheid. Zelfs progressieve vrouwen stonden in de frontlinie, overtuigd dat dit het begin was van een vrij en rechtvaardig Iran. In 1979 greep Khomeini de macht en riep de Islamitische Republiek Iran uit.

Voor vrouwen betekende dat een ingrijpende verandering:

• het regime maakte de hoofddoek verplicht.
• nieuwe wetten beperkten scheiding en voogdij
• religieuze regels bepaalden steeds sterker het openbare leven.

Vrouwen verzetten zich

Het verzet begon vrijwel meteen. Op 8 maart 1979 protesteerden tienduizenden vrouwen tegen de verplichte hoofddoek. Hun slogan:

“We didn’t have a revolution to go backwards.”

Sindsdien blijven nieuwe generaties vrouwen protesteren tegen beperkingen op hun rechten. Delaram volgt die protesten vanuit België, met bewondering, maar ook met een knagend gevoel van machteloosheid.

Het conflict door de ogen van een Iraanse vrouw

Delaram werd geboren op 8 december 1992 in Isfahan, een stad van mozaïekkoepels, rozentuinen en eeuwenoude poëzie. Ze was acht jaar oud toen haar ouders beslisten dat Iran geen toekomst meer bood voor hun gezin. Haar vader was politiek activist, een man die geloofde in de vrijheid van meningsuiting in een land waar dat gevaarlijk was geworden. In 2000 vertrokken ze naar België, op zoek naar veiligheid en vrijheid. Wat ze achterlieten, familie, thuis, hun vertrouwde wereld, namen ze mee in hun hart.

Vandaag woont Delaram al 26 jaar in België. Ze werkte zes jaar als verpleegkundige, werd dagelijks geconfronteerd met de kwetsbaarheid en veerkracht van mensen en besloot die ervaring om te zetten in iets groters. Nu studeert ze Human Resource Management aan Thomas More, gedreven door een verlangen naar mensgerichte werkomgevingen waar welzijn en persoonlijke groei centraal staan. Buiten de schoolbanken schildert ze, reist ze en leest ze, op zoek naar rust. Wie Delaram kent, begrijpt snel: ze draagt twee werelden in zich: de wereld die ze verliet en de wereld die ze zelf heeft opgebouwd in België.

“Wanneer ik beelden zie van vrouwen en mannen die zij aan zij protesteren, zonder enige bescherming, voel ik een diepe emotionele verbondenheid.

De afgelopen maanden zijn bijzonder zwaar geweest. Veel van ons hebben familie en geliefden die nog in Iran wonen. Terwijl zij geconfronteerd worden met onzekerheid en gevaar, kijken wij vanop afstand toe en dat creëert een sterk gevoel van machteloosheid.”

Wat was jouw reactie op de dood van Ali Khamenei?

“Mijn eerste reactie was stilte, omdat zo’n moment altijd een historisch kantelpunt kan zijn. Het roept vragen op: wat komt hierna? Zal er verandering komen, of blijft het systeem hetzelfde? Voor mij was het vooral een moment van reflectie over de toekomst van Iran en de mensen die daar leven.”

Waarom zijn jullie Iran ontvlucht?

“Ik was nog een kind, 8 jaar oud, toen mijn ouders besloten Iran te verlaten. Op die leeftijd begrijp je niet volledig wat er gebeurt. Je voelt alleen dat de wereld om je heen verschuift.

Mijn ouders groeiden op in een heel ander Iran dan het Iran dat later ontstond. Voor de islamitische revolutie van 1979 was het land sterk gericht op modernisering: vrouwen studeerden, werkten en hadden een grotere sociale vrijheid. Na de revolutie veranderde dat ingrijpend. Voor mensen die geloofden in persoonlijke vrijheid werd het steeds moeilijker om hun plaats te vinden.

Mijn ouders wilden niet dat hun kinderen zouden opgroeien in een omgeving waar angst en onderdrukking een heerste. Daarom hebben ze alles achtergelaten: hun familie, hun thuis, hun geschiedenis, hun vertrouwde wereld. Nu begrijp ik dat hun beslissing een vorm van liefde en moed was. De moed om een onbekend pad te kiezen zodat hun kinderen vrij konden opgroeien.”

Wat betekent het om vrouw te zijn in Iran?

“In Iran worden vrouwen nog steeds gecontroleerd door wetten en sociale normen. De hoofddoek is verplicht, vrouwen kunnen worden opgepakt wanneer ze die niet correct dragen en in juridische situaties hebben ze vaak minder rechten dan mannen. Hun dagelijks leven wordt voortdurend beïnvloed door regels die hun lichaam, hun gedrag en hun keuzes proberen te controleren.

Toch vertellen Iraanse families niet alleen verhalen over onderdrukking, maar ook over ongelooflijke kracht. Mijn moeder is voor mij een voorbeeld van die kracht. Ik heb altijd bewondering gehad voor hoe vrouwen ondanks alles blijven studeren, werken en dromen. Zelfs binnen een systeem dat hen probeert te beperken.”

“Vrouw zijn in Iran betekent vaak leven tussen twee werelden.”

“Aan de ene kant zijn er wetten en regels die beperkingen opleggen. Aan de andere kant zijn er miljoenen vrouwen die blijven studeren, werken, creëren en hun eigen identiteit vormgeven. Het is een voortdurende balans tussen uiterlijke beperking en innerlijke vrijheid.”

“Of de dood van Khamenei iets kan veranderen voor vrouwenrechten? Verandering in een samenleving gebeurt zelden door één gebeurtenis. Geschiedenis leert ons dat echte verandering vaak het resultaat is van lange processen, van generaties die blijven dromen van een andere toekomst. Wat mij hoop geeft, is de kracht van de Iraanse bevolking zelf. Vooral de vrouwen hebben laten zien dat hun stem niet zomaar verdwijnt.”

Weet je nog een moment waarop je plots besefte: hier ben ik vrij als vrouw?

“Het was geen plots moment, maar eerder een langzaam ontwaken. Vrijheid openbaart zich vaak in kleine dingen. In België merkte ik dat vrouwen en mannen hun eigen keuzes kunnen maken, hun mening kunnen uitspreken en hun levenspad kunnen volgen zonder voortdurend gecontroleerd te worden.

“Vrijheid is eigenlijk een beetje zoals zuurstof: je merkt pas hoe waardevol het is wanneer je moeilijk kan ademhalen. Voor iemand die opgroeide in een samenleving waar regels rond vrouwen sterker aanwezig zijn, voelt België als eindelijk op adem komen.”

“Maar voor mij is vrijheid ook iets collectiefs. Zolang er ergens in de wereld mensen leven zonder vrijheid, zullen wij ons nooit echt vrij voelen. Echte vrijheid bestaat pas wanneer iedereen de ruimte krijgt om in waardigheid te leven, om zichzelf te zijn en om zijn of haar stem te laten horen.”

Hoe is jouw relatie nu met Iran?

“Mijn relatie met Iran is diep en tegelijkertijd complex. Iran is mijn geboorteland. Het is de plek van mijn eerste herinneringen, van familie, vrienden, mijn eerste schooldag en van verhalen die generaties lang zijn doorgegeven. Het is een land met een ongelooflijk rijke geschiedenis: van het oude Perzische rijk tot een cultuur bekend om haar poëzie, filosofie, adembenemende landschappen en kunst.

Maar tegelijkertijd bestaat er ook een politieke realiteit die die vrijheid vaak beperkt. Daardoor draag ik een soort innerlijke paradox in mij: een diepe liefde voor het land en zijn cultuur, en tegelijk verdriet over de beperkingen die veel mensen daar ervaren. Iran leeft nog steeds in mijn hart. Niet alleen als een plek waar ik geboren ben, maar als een deel van mijn identiteit.”

“Soms praten we nostalgisch over Iran, over tradities en gastvrijheid. Maar wanneer het nieuws gaat over protesten of politieke spanningen, zit er vaak een stilte tussen de woorden. Een stilte die ontstaat wanneer liefde en verdriet naast elkaar bestaan.”

Wat hoop jij voor Iran?

“Onze dichters schreven eeuwen geleden al over de ziel die niet gevangen kan worden. Zoals Rumi (een invloedrijke 13e-eeuwse Perzische theoloog en dichter) ooit zei: ‘Waar liefde is, daar is leven.’ Ik geloof dat die liefde voor vrijheid nog steeds leeft in het hart van de Iraanse bevolking.

Ik hoop dat er ooit een dag komt waarop Iran opnieuw kan ademen in vrijheid, een land waar vrouwen en mannen samen hun toekomst kunnen vormgeven, waar de schoonheid van onze cultuur kan bloeien zoals de rozentuinen van Shiraz*. En tot die dag blijft Iran bestaan in onze herinneringen en in de hoop dat elke generatie een beetje dichter bij vrijheid zal komen.”

“Een land is meer dan een plek op de kaart. Het is een herinnering, een ziel, een verhaal dat door generaties wordt gedragen. Iran leeft niet alleen in zijn bergen, steden en geschiedenis, maar ook in het hart van zijn mensen, waar ter wereld ze ook zijn.”

“Ik geloof ook dat verandering mogelijk is. De geschiedenis van Iran laat zien dat de samenleving altijd in beweging is geweest. De culturele en spirituele ziel van Iran is altijd blijven bestaan. De Iraanse cultuur draagt een diep verlangen naar schoonheid, vrijheid en waarheid. Die innerlijke kracht kan uiteindelijk ook verandering brengen.”

“Een land is meer dan een plek op de kaart. Het is een herinnering, een ziel, een verhaal dat door generaties wordt gedragen. Iran leeft niet alleen in zijn bergen, steden en geschiedenis, maar ook in het hart van zijn mensen, waar ter wereld ze ook zijn.”

*De zuidelijke Iraanse stad Shiraz wordt wereldwijd de ‘stad van rozen en nachtegalen’ genoemd. Met haar weelderige rozentuinen, rijke geschiedenis als centrum van Perzische tuinkunst, poëzie en cultuur is ze een van de meest iconische steden van het land.

Tekst: Danaë Ruyts en Ella Vertommen
Foto: © Delaram Shahloonejad