“Sorry, mijn sociale batterij is leeg.”

Voor veel jongeren klinkt die zin ondertussen heel normaal. Plannen afzeggen, bewust een avond alleen kiezen of even verdwijnen van sociale verplichtingen: Gen Z doet het opvallend vaker en praat er ook openlijker over. Op sociale media duiken termen op als ‘protecting your peace’ en ‘social battery’: manieren om mentale rust en grenzen bewaken centraal te zetten.

Maar waar ligt de grens tussen gezonde zelfzorg en het vermijden van ongemak? Sommige psychologen en jongeren zelf vragen zich af of die drang naar rust deels voortkomt uit de pandemie, toen isolatie, schermtijd en afstand houden jarenlang de norm werden. Beschermt Gen Z vandaag hun mentale gezondheid, of zijn ze verleerd hoe ze met sociale spanning moeten omgaan?

Geen simpele ja of nee

Het antwoord blijkt complexer dan een simpele ja of nee. Want hoewel corona een enorme impact had op jongeren, waarschuwen experts ervoor om niet alles aan de pandemie toe te schrijven. De verschuiving van fysiek naar digitaal contact was al volop bezig vóór 2020. Sociale media, online dating, schermtijd en constante prikkels maakten al langer deel uit van het dagelijkse leven van Gen Z.

De pandemie heeft die evolutie vooral versneld. En precies dat maakt deze generatie zo interessant: Gen Z groeide op in een wereld waarin verbinding altijd beschikbaar lijkt, maar waarin echte nabijheid tegelijk moeilijker lijkt te worden.

Een generatie in een cruciale ontwikkelingsfase

Volgens psycholoog Phebe Cortebeeck is timing essentieel om te begrijpen waarom protecting your peace zo sterk leeft bij Gen Z. “Zij hebben de pandemie meegemaakt in een heel cruciale fase”, vertelt ze. “De adolescentie, ongeveer tussen 15 en 22 jaar, is enorm belangrijk voor identiteitsvorming, sociale competentie en emotieregulatie.”

Dat is niet alleen psychologisch doorslaggevend, maar ook biologisch. Tijdens de adolescentie ontwikkelt de prefrontale cortex zich sterk verder. Dat deel van de hersenen speelt een grote rol in impulscontrole, plannen, emoties reguleren en sociale beslissingen nemen. Jongeren leren in die periode omgaan met ongemak, conflicten, afwijzing en spontane sociale situaties. Net daar zat volgens Cortebeeck het probleem. Die oefenruimte viel tijdens corona grotendeels weg.

“Gen Z miste niet één ervaring, maar een accumulatie van gemiste ervaringen”, zegt ze. “Eindexamens, eerste dates, fuiven, studentenleven, spontaan sociaal contact. Dat zijn allemaal sociale mijlpalen waarop jongeren normaal oefenen.”

Dat beeld wordt bevestigd door onderzoek. Volgens een rapport van The Harris Poll uit 2025 gaf 65 procent van Gen Z aan dat ze hun sociale vaardigheden opnieuw moesten aanleren na de pandemie. Veel jongeren beleefden belangrijke overgangsmomenten volledig online. Uit Vlaamse SIGMA-studies bleek bovendien dat jongeren na de lockdowns opvallend lang veel tijd alleen bleven doorbrengen.

Hoe jongeren die periode beleefden, verschilt sterk. “Het hangt ook af van individuele veerkracht, gezinssituatie en copingvaardigheden”, benadrukt Cortebeeck. “Niet elke jongere is even zwaar getroffen.” Bovendien ervoer iemand die tijdens de coronaperiode zestien was de lockdown heel anders dan iemand van drieëntwintig. Dat verschil merk je ook in gesprekken met jongeren zelf.

“Ik denk dat ik twee jaar aan domme keuzes gemist heb”

Voor Lore Peeters (23) viel corona midden in een belangrijke overgangsfase.

“Ik werd zeventien in de eerste lockdown”, vertelt ze. “En ik vond dat echt erg, omdat alles net begon. Feestjes, uitgaan, relaties… Dat viel ineens allemaal weg.” Ze beschrijft hoe ze het gevoel heeft dat ze een stuk spontane jongerencultuur heeft gemist. “Ik denk dat ik twee jaar aan domme keuzes gemist heb”, zegt ze lachend. “Want dat hoort ergens ook bij jong zijn.”

Volgens haar veranderde vooral de vanzelfsprekendheid van sociale contacten. “Vóór corona zag je je vrienden elke dag op school”, zegt ze. “Daarna moest je plots moeite doen om vriendschappen te onderhouden.” Net dat voortdurende investeren in sociale relaties voelt voor veel jongeren vandaag zwaarder aan.

Toch betekent dat niet automatisch dat Gen Z asocialer geworden is. Lore noemt zichzelf net heel sociaal. “Ik krijg energie van mensen”, zegt ze. Maar tegelijk merkt ze dat vrienden sneller afhaken wanneer iets ongemakkelijk voelt. “Ik denk dat mensen soms therapietaal gebruiken om onder dingen uit te komen”, zegt ze. “Als iemand elke week twee uur op voorhand afzegt omdat die zich zogezegd niet goed voelt, dan wordt het moeilijk.” Daar raakt ze een belangrijk spanningsveld binnen het hele debat rond protecting your peace.

Zelfzorg of vermijding?

Het probleem ontstaat volgens Cortebeeck wanneer protecting your peace niet langer dient om te herstellen, maar om ongemak systematisch te vermijden. “Het kan heel functioneel zijn”, zegt ze. “Grenzen stellen is gezond. Maar het wordt problematisch wanneer elke vorm van ongemak vermeden wordt.”

Ze verwijst daarbij naar een psychologisch principe van exposure. “Hoe minder je aan iets blootgesteld wordt, hoe minder je erop oefent”, legt ze uit. “Tijdens de lockdown moesten jongeren veel minder omgaan met ongemakkelijke sociale situaties. Minder oefening zorgt uiteindelijk voor minder tolerantie.”

“Een keer thuisblijven omdat je overprikkeld bent: geen probleem”, zegt ze. “Maar wanneer je concerten, verjaardagen, lessen of sociale situaties structureel begint te vermijden, dan wordt het problematisch.” Met andere woorden: jongeren die lange tijd weinig sociaal contact hadden, kunnen sneller overprikkeld raken door drukte, conflicten of sociale verplichtingen. Dat betekent volgens haar niet dat Gen Z zwakker is dan vorige generaties. “Het is niet typisch voor Gen Z als persoonlijkheid maar wel typisch voor de situatie waarin Gen Z zich bevond.”

Residu van de pandemie

Die nuance is belangrijk. Want veel gedragingen die vandaag kritiek krijgen, sneller thuisblijven, minder uitgaan, sociale vermoeidheid, kunnen deels verklaard worden door jaren waarin vermijden letterlijk de norm was.

“Tijdens corona was thuisblijven veilig”, zegt Cortebeeck. “Dat gedrag heeft een soort residu nagelaten.” Ze noemt dat gedragsinertie: gedrag dat tijdens lockdowns comfortabel of noodzakelijk werd, maar daarna bleef hangen. “Op korte termijn voelt vermijden veilig”, zegt ze. “Maar op lange termijn kan het leiden tot angst en eenzaamheid.”

Dat spanningsveld herkennen veel jongeren zelf ook.

“Wij zijn een heel ontwijkende generatie”

Ook Iliana Mievis (27) ziet die vermijdingsreflex bij haar generatie. “Ik vind dat wij een heel ontwijkende generatie zijn”, zegt ze. “We hebben altijd een uitweg.”

Toch beleefde zij de pandemie anders dan Lore. Iliana zat al in haar vroege twintigers toen corona uitbrak. Haar typische tienerjaren had ze grotendeels al beleefd. “Ik denk dat corona mij net veel geleerd heeft”, zegt Iliana. “Dat verplicht thuiszitten heeft mij echt geholpen. Ik ben minder een people pleaser geworden en heb minder nood aan validatie.”

Maar ook Iliana merkt dat haar generatie soms te ver gaat in het beschermen van die rust.

“We weten perfect wat gezond gedrag is”, betwist ze. “Maar dan geven we ongezond gedrag een cute naam en doen we alsof het opgelost is.” Ze verwijst naar termen als girl dinner, social battery en protect your peace. “Wij plakken labels op alles en soms gebruiken we die labels om dingen goed te praten.”

Volgens psychologe Cortebeeck klopt dat beeld deels.

“Gen Z doet twee dingen”, zegt ze. “Enerzijds wordt er snel gepathologiseerd, iedereen noemt gedrag al snel ‘trauma’ of ‘autistisch’. Anderzijds worden moeilijke dingen ook verpakt in schattige labels.”

Die taal heeft voordelen, legt ze uit. “Ze creëert herkenbaarheid en maakt mentale gezondheid bespreekbaar.” Maar tegelijk zit daar een risico in. “Wanneer problematisch gedrag een schattig label krijgt, verdwijnt soms het signaal dat er eigenlijk iets aandacht nodig heeft.”

Meer schermen, minder sociale oefening

Een belangrijk deel van dat verhaal speelt zich online af. Volgens een rapport van Edelman uit 2025 zijn sociale media voor Gen Z uitgegroeid tot de belangrijkste bron van informatie en sociale interactie. Tijdens corona werd bijna het volledige sociale leven naar schermen verplaatst.

“Alles gebeurde online”, benadrukt Cortebeeck. Dat heeft volgens haar gevolgen. “Het is niet dat Gen Z plots collectief hoog sensitief geworden is, maar jongeren moesten leren functioneren in een omgeving met constante prikkels, wat als effect hoog sensitiviteit kan hebben.”

De ingewikkelde dating scene

Dat voortdurende online leven veranderde ook hoe jongeren relaties aangaan. Volgens Lore zijn datingapps daar een duidelijk voorbeeld van. “Daten is veel ingewikkelder geworden”, beweert ze. “Vroeger sprak je gewoon iemand aan. Nu gebeurt alles via apps en sociale media.”

Ook Iliana gelooft dat sociale media een grotere rol spelen dan corona alleen. “Ik denk niet dat je alles aan de pandemie kunt linken”, merkt Iliana op. “Maar tijdens corona verdrievoudigde onze schermtijd. Tegen dat het gedaan was, waren we allemaal verslaafd aan online leven.”

Volgens Cortebeeck kan online contact fysiek contact niet vervangen. “Technologische verbondenheid is geen emotionele verbondenheid”, vertelt ze. “Via schermen mis je non-verbale signalen, fysieke nabijheid en spontane interactie.” En precies dat zorgt volgens haar voor een paradox: Gen Z is constant verbonden, maar voelt zich tegelijk vaak eenzaam.

De eenzaamste generatie?

Onderzoek van KU Leuven, Thomas More Hogeschool en Vrije Universiteit Brussel toont aan dat 57% van de Vlaamse jongeren tussen 18 en 24 jaar zich geregeld eenzaam voelt. Daarmee scoren ze opvallend hoger dan 75-plussers (de tweede meest kwetsbare groep), van wie ‘maar’ 35% aangeeft zich soms tot vaak eenzaam te voelen.

KU Leuven-onderzoekers maken een onderscheid tussen sociale en emotionele eenzaamheid. Sociale eenzaamheid gaat over een gebrek aan bredere sociale contacten. Emotionele eenzaamheid gaat over het missen van diepe connecties. En dat is niet hetzelfde als bewust alleen willen zijn.

“Alleen zijn kan rustgevend zijn”, zegt Iliana. “Soms heb ik dat echt nodig.” Volgens haar is dat niet noodzakelijk negatief. “Ik waardeer mijn eigen tijd gewoon meer dan vroeger.”

Cortebeeck benadrukt dat bewust rust nemen perfect gezond kan zijn. Het probleem ontstaat volgens haar wanneer jongeren zichzelf beginnen afsnijden van sociale ervaringen uit angst voor ongemak. “Wanneer je concerten, lessen, verjaardagen en sociale situaties systematisch begint te vermijden, dan evolueert zelfzorg richting vermijding.”

En precies daar ontstaat volgens haar een vicieuze cirkel. “Als iedereen zich terugtrekt omdat iets energie kost, ontstaan er minder sociale uitnodigingen, minder spontane ontmoetingen en uiteindelijk meer eenzaamheid.”

Een andere sociale cultuur

Toch betekent dat niet dat Gen Z simpelweg antisociaal geworden is. De generatie lijkt vooral andere vormen van sociaal contact te zoeken. Zo maakt het klassieke uitgaansleven steeds vaker plaats voor loopclubs, ochtendactiviteiten, koffie-afspraken, wellness, alcoholvrije evenementen of kleinschalige bijeenkomsten.

Ook wetenschappelijk onderzoek wijst op een bredere mentaliteitsverandering. Jongeren drinken minder alcohol, bewaken vaker hun grenzen en praten opener over mentale gezondheid dan vorige generaties.

Tekst: Ella Vertommen
Beeld: Fotios via Pexels