Lezen is aan zijn stille heropleving bezig. Op sociale media delen duizenden mensen hun laatst gelezen boeken, aan openbare plekken zie je steeds vaker mensen die de realiteit ontsnappen in een verhaal en jonge generaties openen alternatieve boekenwinkels in de hoop hun passie door te geven. Ook in Berlijn is die beweging voelbaar. Tussen de monumentale bibliotheken rijzen de boekenhandels als bloemen uit de grond. Zo ook in de Friedrichshain wijk.

Berlijn wordt langzaam wakker uit zijn winterslaap. Het is wisselvallig weer. Een dag waarbij niet geweten is of korte mouwen of een regenjas de beste optie is. De terrasjes blijven nog even opgeborgen tot zonnigere dagen en mensen kiezen binnen als veilige haven.
Met die reden loopt men er in alle haast voorbij. Er staat nog geen terras waar mensen genieten van de zonnige Berlijnse buitenlucht, er zijn nog geen bakken boeken die de stoep inpalmen en de luifel blijft nog ingeschoven. Behalve het grote bord met ‘Shakespeare & Sons’ verraadt niets dat hier op de hoek van de Warshauer Staße 74 een plek is waar boeken en bagels samenkomen.

Als het gebouw toch je aandacht trekt en je binnengaat, kondigt een klein belletje je komst aan. Het geluid is scherp maar kort en lost vrijwel meteen op in het zachte rumoer van de ruimte. Het geritsel van pagina’s die worden omgeslagen, het staccato van kopjes die tegen schoteltjes tikken en de sociale interactie van mensen met elkaar.Vooraan staat een toog met bagels. In al de groottes, kleuren, maten én met verschillende belegopties. Achter deze toog zijn een vijftal mensen druk in de weer iedereen te voorzien van wat lekkers.
Over de volledige lengte van het gebouw vullen houten boekenrekken de muur van boven tot onder. Ze zijn gerestaureerd uit de vorige boekenwinkel die hier in de jaren ’60 gevestigd was, tijdens de DDR-periode. Nu zijn ze gevuld met Engelstalige boeken gesorteerd per genre, iets dat tijdens de pandemie werd ingevoerd om mensen snel te laten rondkijken. Enkele boeken zijn herkenbaar, de befaamde ‘booktok’ boeken. Andere zijn klaar om ontdekt te worden door nieuwe ogen.
Tussen deze boekenrekken en de ramen staan tafels opgesteld. Kriskras door de ruimte en in één lange toog met zicht op de buitenlucht. Aan deze tafels zitten overal mensen. Sommigen met kromme rug boven een boek, anderen kozen ervoor samen tot hier te komen en bij te babbelen over een kopje koffie.

Over een kopje koffie

Met zicht op de bageltoog zitten Ida Mai en Käthe Krause bij te babbelen aan een tafeltje waar net twee mokjes koffie op passen. Al giechelend gaan ze op in hun gesprek, zich afsluitend van de rij mensen die ondertussen staan aan te schuiven voor hun bestelling. De meisjes leerden elkaar kennen omdat ze allebei op Erasmus willen gaan. “We hebben elkaar voor de eerste keer ontmoet op een bijeenkomst voor mensen die graag in het buitenland zouden gaan studeren. Nu ontmoeten we elkaar om de paar maanden terwijl we wachten op een visum om naar Chili te mogen gaan”, vertelt Ida. Ida en Käthe wonen allebei in Berlijn, maar leerden de boekenwinkel kennen via TikTok. “Een tijdje geleden zag ik het passeren in een filmpje en heb ik het genoteerd omdat het er zo leuk uitzag. Toen Ida vroeg of ik ergens een koffie wilde gaan drinken, herinnerde ik mij deze plek en zo genieten we hier nu van onze koffietjes”, glimlacht Käthe.

Tussen de oude boekenrekken

Shakespeare & Sons is een boekenhandel in de wijk Friedrichshain, op twintig minuten rijden van het centrum Mitte.
De eigenaar van de winkel, Roman Kratochvila, is geboren in Tsjechië en ontdekte daar zijn liefde voor boeken. Hij reisde naar Parijs om er in de boekenhandel Shakespear and Co. te gaan werken. Een Parijse trekpleister. Hier raakte Roman geïnspireerd door de vele mensen die er samen kwamen om te lezen en besloot zich tewerk te stellen in de Praagse vestiging van de boekenhandel.
De partner van Roman, Laurel Beth Kratochvila, studeerde af als natuurkundige in de Verenigde Staten en reisde voor haar werk naar Nepal en Europa. Dit zorgde ervoor dat ze in Praag terechtkwam en er bleef. Beth werd verkoopster in de hoofdvestiging van Shakespear and Co. in Praag en leerde daar Roman kennen.
In 2002 richtte het koppel Shakespear & Sons op in Praag als eerbetoon aan de Parijse trekpleister en de Praagse winkel waar ze elkaar leerden kennen. Ondertussen openden ze in 2011 ook een vestiging in Berlijn waar Beth de Fine Bagels bij oprichtte. De ingrediënten voor de zaak komen van ambachtelijke zaken over heel Europa. Zo komen de koffiebonen van Five Elephants, een koffiebranderij uit Berlijn.
De locatie van Shakespear & Sons was tijdens de jaren 1960, toen de stad nog verdeeld was, een communistische boekenwinkel. Door de schade tijdens de Tweede Wereldoorlog is de architectuur van het gebouw veranderd, maar geïnspireerd op het originele ontwerp. Zo hebben Roman en Beth de originele boekenkasten achter de toegevoegde muren ontdekt en gerestaureerd in de originele stijl van de winkel.

Geen rustige plek

Helemaal achteraan de winkel zit Laurelle Fullan met haar aandacht op een e-reader. Naast haar staat een grote mok koffie en een bagel. Ze is één van de weinige mensen in deze zaak die alleen aan een tafeltje zit en geen gezelschap heeft gezocht om samen een leesuitje te doen.
Laurelle komt uit Toronto, Canada; maar besloot te verhuizen naar Berlijn na een citytrip. Zo belande ze ook al in Portugal en Australië. “Ik heb de slechte gewoonte om mij enorm snel op mijn gemak te voelen. Ik ga vaak op soloreis en beland op plekken die mijn hartje veroveren”, lacht ze. Momenteel is ze in het boek ‘Horoscope Symbols’ van Robert Hand aan het lezen. Ze is zelf antropologe en dus erg geïntrigeerd door het onderwerp.
Aan haar verhalen te horen verbaast niet dat Laurelle erg graag alleen is. Omdat ze vaak van thuis werkt, zoekt ze af en toe plekjes op waar ze weer even tot zichzelf kan komen en weg is van huis: “Ik moet toegeven dat ik had verwacht dat het hier rustiger zou zijn. In de meeste boekencafés hangt een zeer serene sfeer, maar hier is het best rumoerig. Ondanks dat is het leuk om te zien dat andere mensen hier echt komen om samen te lezen of samen te genieten van de sfeer.”

Fine Bagels

“In Canada zijn bagels echt een dingetje. Daarom vind ik het fijn om overal waar het kan een bagel uit te proberen. Dat is ook de reden waarom ik uiteindelijk besloot naar deze plek te komen om te lezen”, legt Laurelle uit. “De meeste bagels komen van smaak niet echt in de buurt van wat ik gewoon ben, maar deze is oprecht erg lekker.”
Bij de Fine Bagels is er keuze uit meer dan vijftien verschillende varianten, gaande van klassieke bagels met sesamzaad tot bijzondere met rozemarijn en zeezout. Ook het beleg is vrij samen te stellen en wisselt wekelijks voor een gevarieerd aanbod.
De bagels worden warm geserveerd en hebben een licht krokante kort die zacht kraakt onder je tanden, vergelijkbaar met de eerste hap van versgebakken brood. De binnenkant blijft luchtig en wordt royaal belegd met wat er gewenst is. Zo vulde de humus zich bij de mijne tot aan de randen en liet zichzelf, zoals bij een goedgevulde smos, naar buiten vallen wanneer er aan de andere kant gebeten werd.

Verbinden in de kantlijn

Ook Jongthan Kador heeft zich bij Shakespear & Sons aan een tafeltje gezet met een boek. Hij koos voor sciencefiction. Gisteren liep hij voorbij de winkel met een vriend en besloot vandaag terug te komen en zijn boek mee te brengen: “Dezelfde vriend waarmee ik gisteren door de stad wandelde, heeft mij dit boek gegeven. Hij heeft er zijn gedachten in geschreven en nu ben ik hetzelfde aan het doen.”
“Ik ben in Berlijn omdat ik hier mijn certificaat clubbing instructor hebt behaald. Als er een stad is waar dit fenomeen tot de wereldtop behoord is het Berlijn, maar ik wissel mijn actief leven graag af met wegdromen in een boek over de toekomst.”

Eén passie: lezen

Studenten die dromen over een toekomst in het buitenland, mensen die na een lange werkweek een plek zoeken om tot zichzelf te komen, vrienden die verbinding zoeken in de kantlijn van een boek. Bij Shakespear & Sons vloeien de verhalen door elkaar.
Twee mensen schreven hun eigen verhaal tussen de pagina’s en selecteerde zorgvuldig Engelse literatuur zodat hier iedereen zijn passie kan delen. Lezen.