‘Ni’ tegen lezen, waar zijn de woorden gebleven?
De taalvaardigheid van onze jongeren staat al langer onder druk. Dat bewijzen ook de PISA-resultaten van 2025. Achter die cijfers schuilt een groter probleem: jongeren begrijpen complexe woorden steeds slechter én drukken zichzelf moeilijker uit. Wie over een beperkte woordenschat beschikt, dreigt niet enkel bij lezen, maar in de volledige schoolloopbaan een achterstand te ontwikkelen.
Prompt: geef synoniemen
Diny Pauwels, een docent Nederlands aan GO! Middenschool Den Brandt in Boom, merkt dit dagelijks in haar klas. Wanneer de leerlingen uit het eerste en tweede middelbaar synoniemen moeten gebruiken, kunnen ze er geen enkele opnoemen. “De studenten zochten andere werkwoorden voor ‘komen’, ‘wandelen’, ‘gaan’ en ‘kijken’. Ze bedachten nauwelijks alternatieven en grepen meteen naar hun laptop om woorden op te zoeken”, vertelt de leerkracht.

Daarnaast blijft hun woordenschat volgens haar beperkt door een tekort aan woordvariatie. Zo ziet Pauwels een dynamiek ontstaan waarbij jongeren geen samenhangend verhaal kunnen vertellen. “Als je hen vraagt om iets op te schrijven, schrijven ze vaak zoals ze spreken. Zelfs bij opdrachten voor Nederlands zie ik geregeld spreektaal in hun antwoorden.”
Toch vindt Goedele Vandommele, wetenschappelijk supervisor aan het Centrum voor Taal en Onderwijs van de KULeuven, het niet zo eenvoudig om te stellen dat jongeren vandaag gewoon minder woorden kennen. Ze drukken zich anders uit en komen met taal in contact via andere kanalen. “Ze kennen misschien minder hooggeleerde woorden uit het Nederlands, maar hun kennis van het Engels is veel beter dan vorige generaties op die leeftijd”, legt Vandommele uit.
Die taal speelt een grote rol binnen de klasmuren. Dat ze onderling informele taal gebruiken, vindt Pauwels volkomen normaal. In de les Nederlands is dat echter anders. Ze kunnen volgens haar geen onderscheid maken tussen de taal die ze onder vrienden gebruiken en de taal die op school verwacht wordt. “Ik zie erg vaak woorden als ‘ni’ in hun toetsen staan. Ze beseffen niet dat je op een examen Nederlands anders moet schrijven dan je spreekt”, klinkt het.
Liefde voor lezen
Daarnaast hangt een beperkte woordenschat samen met de verminderde leesvaardigheid. Op jonge leeftijd wordt er thuis steeds minder vaak voorgelezen en ook kinderliedjes verdwijnen langzamerhand uit onze Nederlandse taal. Kinderen en jongeren raken onbekend met leesplezier en nieuwe woorden. “In de schoolbibliotheek hebben we veel boeken, maar ik kan mij voorstellen dat enkele studenten geen enkel leesboek hebben thuis”, merkt Pauwels op. Daar start volgens haar dan ook een vicieuze cirkel: “Doordat ze zo weinig lezen, gaat hun woordenschat achteruit. Hierdoor lezen ze wederom minder omdat ze het toch niet begrijpen.”
Vandommele bevestigt dat lezen een belangrijke manier is om nieuwe woorden te verwerven. Toch gebeurt dat niet uitsluitend via boeken. Ook filmpjes en sociale media bevatten veel taal. “Als jongeren video’s kijken, komen ze natuurlijk ook met veel taal in contact. Die taal kan hun woordenschat uitbreiden, maar is misschien niet de woordenschat die op school gevraagd wordt.”
Daarnaast ziet de experte dat woordenschat en taal niet altijd correct onderwezen worden: “Woorden leren moet voortkomen uit leerstof, niet uit lijstjes die leerlingen uit het hoofd blokken.”
Het leesplezier is dus ver te zoeken. Boeken lezen voelt voor de jeugd ondertussen aan als een verplichting. Dat merkt ook leerkracht Pauwels: “In mijn tweede jaar zitten er 86 leerlingen waarvan er maar vijf voor hun plezier lezen.” Toen de docente Nederlands haar eerste boekbespreking organiseerde, liet ze de leerlingen een stripverhaal lezen. “Ik dacht dat ik het toegankelijk had gemaakt”, legt ze uit. Toch keken sommigen verbaasd naar haar op en vroegen ze zich af ‘moet dat nu echt?’.
Featured image: ©Linne Van Aelst



