Relatieduur(zaamheid)

Vroeger vonden twee verliefden elkaar plots en vanaf dat moment bleven ze hun leven lang samen. Vandaag lijkt de houdbaarheidsdatum van een relatie soms al na een halfjaar bereikt. Is dat echt zo? En wat zegt de relatieduur over de duurzaamheid ervan?

De jaren zestig als keerpunt

Daarvoor kijken we volgens Annemieke Dubois, relatie-expert en auteur van het gloednieuwe boek “Ons ego, spelbreker in de liefde”, best eerst naar het belangrijkste kantelpunt in de geschiedenis van onze relaties: de jaren zestig.
“Voor dat punt was het huwelijk vooral voor vrouwen de enige realistische manier om een zelfstandig bestaan op te bouwen”, vertelt Annemieke. “Romantische liefde was toen niet de belangrijkste voorwaarde voor een huwelijk.”

Volgens Dubois veranderden vanaf de jaren zestig verschillende maatschappelijke factoren tegelijkertijd. “De economische welvaart nam toe, de anticonceptiepil gaf meer controle en vrouwen eisten hun plaats op de arbeidsmarkt, vanaf dan hoefden vrouwen niet meer te trouwen om economisch te kunnen overleven.”

Trouwen op de eerste plaats

Greet Vermorgen en Francis Wielandts, twee zeventigers die al vijftig jaar lang voor elkaar kiezen, vertellen hoe ze elkaar leerden kennen in de jaren zeventig. “Ik werkte als jobstudent in een cafeetje, hij kwam daar met zijn vrienden een pintje drinken. Francis zag mij en hij trakteerde er ook eentje voor mij”, vertelt Greet. De twee zagen elkaar na die avond niet meer terug. Francis vertrok voor zijn dienstplicht naar het leger.

Na een jaar bracht het toeval hen in 1977 weer samen. Ze verkeerden, verloofden en begonnen aan de plannen voor hun trouw. Niet veel later, op 1 juli 1978, vond die plaats. “In die tijd was het niet zo dat je eerst ging samenwonen, trouwen kwam eerst”, legt het koppel uit.

Samen onder één dak als keuzeproces

Dat samenwonen lijkt nu wél een belangrijke rol te spelen in de relatiestabiliteit. Zo legt Elke Claessens, onderzoekster naar “Relaties in Vlaanderen” van de Universiteit Antwerpen, uit dat wanneer koppels samenwonen en een instabiele relatie hebben, zij minder snel zullen overgaan tot huwen.

Ook relatie-expert Dubois ziet samenwonen als een belangrijke fase waarin mensen ontdekken of ze bij elkaar passen. “Plots moet je afspraken maken over geld, huishoudelijke taken en dagelijkse gewoontes. Net daar ontstaan soms spanningen.”

Wat zeggen cijfers over relaties?

Dat relaties vandaag korter duren, is volgens onderzoekster Claessens niet alleen een perceptie. Op basis van registergegevens stelt ze vast dat huwelijks- en samenwoonrelaties effectief korter zijn geworden. Daarnaast ziet ze dat mensen bewuste keuzes nemen. “Op basis van data uit het Belgisch register zien we dat zodra mensen een huwelijk aangaan, er minder kans is dat het koppel uit elkaar gaat.” Claessens legt uit dat wettelijke samenwoningen minder stabiel zijn dan het huwelijk, maar wel stabieler dan feitelijke samenwoningen.

Claessens benadrukt wel dat de kortere duur niet uitsluitend te maken heeft met relatiebreuken. “De oorzaak hiervan ligt ook aan het begin”, legt ze uit. “Mensen studeren langer, willen eerst carrière maken en stappen daardoor op latere leeftijd in een huwelijk of vaste samenwoonrelatie.”

Ook Dubois ziet vandaag meer mogelijkheden om een relatievorm te kiezen die bij hun situatie past. “Mensen moeten niet meer noodzakelijk trouwen om hun engagement te bevestigen.” De relatie-experte denkt niet dat de juridische vorm doorslaggevend is voor de duurzaamheid van een relatie. “De kwaliteit van het engagement is minstens even belangrijk”, stelt ze.

Scheidingstaboe

Waar nu meerdere mogelijkheden bestaan om een relatie te definiëren, hing vroeger een taboe. Soms werd scheiden zelfs gezien als een schande. Het doorbreken van dat taboe speelt volgens Claessens ook een rol in de toename van het aantal echtscheidingen. “In 2000 werd het wettelijk samenwonen mogelijk en in 2007 vereenvoudigde de echtscheidingswetgeving”, vertelt ze. “Het is nu normaal om uit elkaar te gaan, als het niet meer past in jouw leven, dan is dat prima.”

Generaties in relaties

Ook bij ouderen is deze evolutie merkbaar. Zo ziet Annemieke Dubois het fenomeen grey divorce vaak terugkeren in haar praktijk. Hierbij scheiden mensen op latere leeftijd, vooral bij vrouwen ziet de relatie-experte een opvallende verandering. “Veel vrouwen tussen de vijftig en zestig jaar vervulden jarenlang verschillende rollen. Ze waren partner, moeder, zorgverlener en vaak ook professioneel actief. Wanneer de kinderen het huis verlaten, ontstaat er plots ruimte om zichzelf opnieuw vragen te stellen”, legt Dubois uit.

Voor de jongere generatie is het evenmin eenvoudig om romantische relaties aan te gaan. “Gen Z groeit op in een digitale omgeving waarin mensen voortdurend worden beoordeeld, vergeleken en soms bijzonder snel worden afgewezen”, vertelt Dubois. De invloed van sociale media herkent ook Linne Van Aelst, twintig jaar oud en al zes jaar samen met haar lief Bas.

“Door sociale media hebben we een heel breed beeld van hoe mensen kunnen zijn. Overal zie je koppels die keigoed overeenkomen, keiveel fun hebben en exact hetzelfde willen in hun leven. Dat lijkt heel mooi, maar het is niet realistisch”, vertelt ze. “Hierdoor zijn ook onze sociale kringen veel groter dan vroeger. Toen moest je je aanpassen aan de andere want er waren geen twintig andere mensen die je kon uitproberen. Vandaag kan je het gedaan maken en honderden anderen tegenkomen op apps.”

Toch gelooft Linne niet dat jongeren minder verlangen naar een langdurige relatie. “Ik denk dat ze daar nog naar op zoek zijn. Het is gewoon veel moeilijker dan vroeger om het echt te vinden.”

De eerste klik

Linne leerde haar vriend kennen op 14-jarige leeftijd. Zonder precies te weten wat “een lief hebben” inhield, zei ze ‘ja’ op Bas’ vraag om verkering. Maar bepaalt de manier waarop je een relatie begint ook hoelang die standhoudt?

Volgens Annemieke Dubois wel en het start al bij hoe je elkaar leert kennen. “Vandaag begint een kennismaking vaak met een foto en enkele regels tekst. Vroeger ontmoetten mensen elkaar via sociale omgevingen of toevallige ontmoetingen. Ze legt uit dat je op die manier iemand meteen binnen een sociale context zag. Volgens haar vergelijken we kansmakende vrijgezellen nu voortdurend op datingapps.

“We hebben de indruk dat er achter de volgende swipe misschien iemand zit die nog beter bij ons past.” Hierdoor kunnen de apps er volgens Dubois voor zorgen dat mensen moeite hebben om zich aan één persoon te verbinden. “De mentaliteit waarmee mensen elkaar ontmoeten speelt een belangrijke rol voor de relatieduur.”

Ik of wij

De centrale gedachte van het boek van Dubois biedt een mogelijke verklaring voor de veranderende relatieduur. Ze omschrijft onze hedendaagse samenleving als een IK-economie. Volgens de relatie-experte een maatschappij waarin zelfontplooiing belangrijk werd en waarin we steeds de beste versie van onszelf willen worden.

“Er ontstaat een probleem wanneer we diezelfde logica toepassen op onze relaties”, stelt de auteur van het boek. “We beoordelen ze zoals we andere aspecten van ons leven beoordelen. Wat levert het mij op? Word ik er gelukkiger van? Helpt mijn partner mij groeien? Past deze persoon bij het leven dat ik voor ogen heb? Maar zodra het antwoord op een van die vragen negatief wordt, ontstaat de neiging om verder te kijken.”

Toch betekent die individualisering volgens Claessens niet dat relaties minder belangrijk zijn geworden.
“Maar onze verwachtingen liggen wel hoger”, nuanceert ze. We verwachten vandaag meer van onze partner en van de relatie zelf.

Ook Linne, de twintiger, ziet een verschil in toekomstbeeld als een belangrijke factor. “We beginnen op een leeftijd te komen waarop je nadenkt over: In welk huis wil ik wonen? Hoeveel kinderen wil ik? Welke job wil ik? Ik denk dat die antwoorden wel altijd compatibel moeten zijn met elkaar”, vertelt ze.

Daarnaast voelen ook Greet en Francis die verandering in de maatschappij. “Er zijn heel wat koppels waarbij beide partners vooral hun eigen weg gaan”, vertelt Greet. Francis vult aan dat ze zo sneller elk apart nieuwe mensen ontmoeten, met het risico dat ze voor iemand anders vallen.

Tot slot pleit Dubois ervoor om jongeren naast individuele ontwikkeling ook relationele vaardigheden bij te brengen. Francis deelt nog een gouden tip: giet af en toe wat water bij de witte wijn van Greet. En misschien wel de belangrijkste les: de duur van een relatie zegt niet alles over de kwaliteit ervan.