16/11/2026

Van ezel tot stoomboot: zo veranderde Sinterklaas mee met zijn tijd

Sinterklaas zette zaterdag opnieuw voet aan wal in Antwerpen. Met een stoomboot, een stoet door de stad en duizenden kinderen die hem opwachtten, lijkt het feest ieder jaar hetzelfde. Toch is de Sint die we vandaag kennen het resultaat van eeuwen verandering. “Het zou mij niet verbazen als de Sint ooit op een raket van Elon Musk aankomt”, zegt Geert Vandenhende, voorzitter van het Sint-Nicolaasgenootschap Vlaanderen.

Zaterdag 14 november kwam Sinterklaas met zijn gevolg aan in Antwerpen. Bart Peeters en burgemeester Els van Doesburg verwelkomden hem, waarna de Sint naar de Grote Markt trok. Daar volgde het verlossende nieuws: ook dit jaar zijn er geen stoute kinderen.

Van schoen tot schouw

Sommige gebruiken rond Sinterklaas zijn veel ouder dan we denken. Volgens Geert Vandenhende behoort het schoentje zetten tot de oudste gebruiken die later deel werden van het Sinterklaasfeest. “De schouw werd vroeger gezien als een doorgang waar geesten de woning konden binnenkomen en verlaten. Ook Sint-Nicolaas, als overleden heilige, paste later binnen die symboliek.”

Zo raakte het gebruik om een schoen bij de schouw te zetten uiteindelijk verbonden met Sinterklaas. Wat vandaag vooral aan cadeautjes en snoep doet denken, heeft dus wortels in veel oudere tradities.

Sinterklaas kwam zaterdag 14 november opnieuw aan in Antwerpen. Ook de jaarlijkse intrede evolueert mee met de tijd.© Milo Weiler / VRT
Sinterklaas kwam zaterdag 14 november opnieuw aan in Antwerpen. Ook de jaarlijkse intrede evolueert mee met de tijd. © Milo Weiler / VRT

Van Bari naar Spanje

Ook het verhaal dat Sinterklaas uit Spanje komt, is veel later ontstaan. Vandenhende verwijst naar Bari, in het huidige Italië: “In bepaalde periodes stond dat gebied onder Spaanse invloed. Zo zou de link met Spanje mee ontstaan zijn.”

Dat illustreert volgens hem vooral hoe verhalen rond Sinterklaas zich doorheen de tijd opstapelden en veranderden.

Geert Vandenhende, voorzitter van het Sint-Nicolaasgenootschap Vlaanderen, verdiept zich in de geschiedenis en tradities rond de Sint. © Geert Vandenhende
Geert Vandenhende, voorzitter van het Sint-Nicolaasgenootschap Vlaanderen, verdiept zich in de geschiedenis en tradities rond de Sint.
© Geert Vandenhende

Zelfs de stoomboot was ooit modern

Wie denkt dat de stoomboot al eeuwenlang bij Sinterklaas hoort, heeft het mis. Het Huis van Alijn wijst op de Nederlandse onderwijzer en schrijver Jan Schenkman, die in 1850 met Sint-Nicolaas en zijn knecht een grote invloed had op hoe het feest later werd voorgesteld. In de negentiende eeuw doken ook de knecht en andere elementen steeds vaker op in verhalen.

“Vroeger kwam Sinterklaas bijvoorbeeld op een ezel”, zegt Vandenhende. “In de negentiende eeuw kreeg hij een stoomboot. Dat was toen een supersnel en modern vervoermiddel.” Dat aanpassen aan de tijd houdt de traditie volgens hem levend. “Het zou mij niet verbazen als de Sint ooit op een raket van Elon Musk aankomt”, lacht hij.

Ook Piet veranderde

Niet alleen het vervoermiddel evolueerde. Ook Piet zag er doorheen de geschiedenis heel anders uit. Volgens het Huis van Alijn verschijnt de knecht pas later naast Sinterklaas. De volledig zwart geschminkte Piet werd vooral vanaf het midden van de twintigste eeuw dominant. Vanaf 2016 koos Ketnet bij de Antwerpse inrede voor roetpieten.

“Ook dat is een gevolg van veranderingen in de maatschappij”, zegt Vandenhende. “Sinterklaas antwoordt daar ook op.”

Generatie na generatie

Waarom blijft een eeuwenoude figuur dan nog altijd zoveel kinderen aanspreken? Volgens Vandenhende ligt het antwoord vooral bij gezinnen zelf. “Generatie na generatie wordt het Sinterklaasfeest opnieuw gevierd, telkens met kleine veranderingen.” Ouders die vroeger zelf hun schoen zetten, doen dat jaren later met hun eigen kinderen.

Voor Vandenhende is dat uiteindelijk de kern van het feest. “Het belangrijkste zijn de kinderen zelf. Zij willen dat Sinterklaas blijft bestaan. Mooier kan het toch niet worden.”