15/11/2026

Wie zorgt er voor de leerkracht? De grenzen van neurodiversiteit in de klas

Elke leerling is anders en heeft zijn eigen manier van leren. Ook in het middelbaar onderwijs komen verschillende leerbehoeften samen in één klas. Van leerkrachten wordt verwacht dat ze rekening houden met die verschillen en tegelijkertijd de hele klas begeleiden. Maar wie ondersteunt de leerkracht zelf? Krijgen leerkrachten voldoende hulp om neurodivergente leerlingen te begeleiden of botsen ze op de grenzen van wat haalbaar is?

Leerkrachten staan dagelijks voor een klas met leerlingen die elk hun eigen behoeften hebben. Daar rekening mee houden, is niet altijd eenvoudig. Dat merkt ook Els Kennis, leerondersteuner bij LSC ExpAnt.

“Wij begeleiden dan enkele jongeren met specifieke noden, maar zij moeten lesgeven aan een klas met gemiddeld twintig leerlingen”, vertelt Els. “En daar botsen zij echt wel op.”

Als leerondersteuner begeleidt Els leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften in het gewoon onderwijs. Daarnaast ondersteunt ze ook hun leerkrachten. Ze gaat met hen in gesprek en zoekt samen naar praktische oplossingen die ze in de klas kunnen toepassen. Daarbij probeert ze vooral te voorkomen dat leerkrachten nog meer werk krijgen.

Ondersteuning vanuit de school

Op Pius X in Wilrijk wordt niet alleen gekeken naar wat leerlingen nodig hebben, maar ook naar wat haalbaar is voor hun leerkrachten. Colette Notenboom, zorgcoördinator en adjunct-directeur, werkt al zo’n negen jaar aan het zorgbeleid.

Leerkrachten kunnen er terecht bij een team van leerlingenbegeleiders. Daarnaast zijn er vaste maatregelen voor leerlingen met extra zorg, zoals een rustige werkplek, oordopjes, voorleessoftware of aangepaste examenvragen. Maar soms heeft een leerling meer nodig dan die bestaande afspraken.

“Niet elke leerkracht heeft de draagkracht om alle maatregelen die wij bedenken, te volgen”, vertelt Colette. Daarom worden extra aanpassingen samen met de leerkracht besproken. Daarbij wordt gekeken naar wat haalbaar is binnen hun lessen.

Volgens Colette zorgt het duidelijke zorgbeleid ervoor dat leerkrachten niet alles alleen moeten oplossen. “Door die structuur aan te brengen durven we nu als school ook de leraar meer te beschermen.”

Voor Lies Brusselmans, leerkracht aan OLVI Boom, is de leerlingenbegeleiding een belangrijk aanspreekpunt. Op haar school kunnen leerkrachten er terecht wanneer een leerling extra hulp nodig heeft. De leerlingbegeleiders bekijken de situatie en zoeken samen met de betrokken leerkrachten naar mogelijke aanpassingen. Als die niet werken, wordt opnieuw overlegd.

Het zorgcontinuüm in het Vlaamse onderwijs: scholen bieden eerst zelf ondersteuning aan leerlingen. Wanneer die zorg niet volstaat, kunnen het CLB en leersteuncentra bijkomende hulp bieden.

Niet elke leerling krijgt leersteun

Niet elke leerling die neurodivergent is, krijgt automatisch begeleiding van een leerondersteuner. Vlaamse scholen werken met het zorgcontinuüm, waarbij de ondersteuning stap voor stap wordt uitgebreid.

Eerst is er de brede basiszorg, die voor alle leerlingen geldt. Wanneer een leerling meer hulp nodig heeft, kan de school verhoogde zorg bieden. Dat kan bijvoorbeeld gaan om extra structuur, aangepaste opdrachten of hulpmiddelen tijdens de les.

Als die maatregelen onvoldoende zijn, wordt het Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) betrokken. Samen met de school, de leerling en de ouders wordt bekeken welke bijkomende ondersteuning nodig is. Wanneer aan de voorwaarden is voldaan, kan het CLB een verslag opstellen dat toegang geeft tot leersteun.

Veel leerlingen krijgen dus ondersteuning binnen de school zelf. Voor leerkrachten betekent dat dat ze, samen met de leerlingenbegeleiding, vaak als eersten zoeken naar een aanpak die werkt.

Hulp van buiten de school

Wanneer de ondersteuning binnen de school niet volstaat, kan een leersteuncentrum extra begeleiding bieden. Sinds september 2023 werkt Vlaanderen met het leersteunmodel. Dat richt zich niet alleen op leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, maar ook op hun leerkrachten.

Leerondersteuner Els merkt dat de aandacht binnen haar job steeds meer verschuift naar de ondersteuning van leerkrachten. Het idee is dat zij zelf leren omgaan met bepaalde situaties en die kennis later opnieuw kunnen gebruiken.

Ze begrijpt die aanpak, maar ziet ook dat die niet altijd voldoende is. “Dat is eigenlijk het ideale beeld. Maar we zien in praktijk dat dat niet altijd werkt”, vertelt Els, “Soms heeft een leerkracht meer aan iemand die een leerling even apart begeleidt. Wanneer een leerling overprikkeld raakt, kan die rechtstreekse hulp zowel de leerling als de leerkracht helpen om de les opnieuw rustig te laten verlopen.”

Daarom vindt ze het belangrijk dat de ondersteuning niet uitsluitend uit advies bestaat. Soms is er ook iemand nodig die op dat moment meehelpt.

Wanneer de ondersteuning niet volstaat

Ook met een duidelijk zorgbeleid kunnen leerkrachten tegen hun grenzen botsen. Els merkt dat sommige situaties meer vragen dan één leerkracht alleen kan bieden.

Wanneer een leerkracht het moeilijk krijgt, probeert Els extra hulp in te schakelen. “Dan ga ik wel zorgen dat we rond die leerkracht verschillende hulpbronnen kunnen zetten”, vertelt ze. Zo zoekt ze samen met de leerlingenbegeleiding en de ouders naar een oplossing, zodat de leerkracht er niet alleen voor staat.

Dat kan betekenen dat de leerlingenbegeleiding, ouders en andere betrokkenen samen naar een oplossing zoeken. Volgens Els is het vooral belangrijk dat een leerkracht niet alleen blijft staan wanneer de bestaande aanpak niet helpt.

Ook Lies kent situaties waarin de juiste hulp niet meteen beschikbaar is. Vooral tijdens haar werk in het onthaalonderwijs voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) merkte ze hoe moeilijk het soms is om te achterhalen welke begeleiding een leerling nodig heeft.

Een taalbarrière kan het bijvoorbeeld moeilijk maken om een leerstoornis te herkennen. Ook traumatische ervaringen kunnen een rol spelen. Volgens Lies kan gespecialiseerde hulp dan nodig zijn, maar zorgen wachtlijsten soms voor vertraging.

Wanneer niet duidelijk is welke ondersteuning een leerling nodig heeft, kan het lang duren voor die de juiste hulp krijgt. Ondertussen moet de leerkracht zelf blijven zoeken naar manieren om de leerling te begeleiden, zonder altijd te weten wat het beste werkt.

“Als leerkracht is dat super frustrerend. Ook voor dat kind is dat super frustrerend”, vertelt Lies.

Volgens haar is het vooral moeilijk wanneer een leerling gespecialiseerde hulp nodig heeft, maar daar door lange wachtlijsten niet meteen terechtkan. De school probeert dan zelf ondersteuning te bieden, terwijl zowel de leerling als de leerkracht op verdere hulp wachten.

Ook leerkrachten blijven leren

Naast begeleiding speelt ook vorming een rol. Op Pius X proberen ze leerkrachten meer kennis te geven over specifieke onderwijsbehoeften.

Toch hebben niet alle leerkrachten dezelfde ervaring. Nieuwe collega’s hebben eerdere vormingen bijvoorbeeld niet meegemaakt. Daarom vindt Colette het belangrijk dat leerkrachten ook onderling kennis en praktische tips uitwisselen.

Els merkt dat leerkrachten steeds meer weten over neurodiversiteit. Toch blijft het volgens haar belangrijk om verder te kijken dan wat een leerling tijdens de les laat zien. Een jongere die op school rustig lijkt, kan thuis bijvoorbeeld volledig overprikkeld raken.

Meer inzicht in zulke situaties kan leerkrachten helpen om het gedrag van leerlingen beter te begrijpen en hun aanpak daarop af te stemmen.

De leerkracht staat er niet alleen voor

De ervaringen van Els, Colette en Lies laten zien dat leerkrachten in het middelbaar onderwijs niet helemaal alleen staan. Toch verschilt de ondersteuning van situatie tot situatie. Waar een duidelijk zorgbeleid leerkrachten kan ontlasten, zijn er ook momenten waarop advies of aanpassingen alleen niet voldoende zijn.

De vraag is daarom niet alleen welke hulp neurodivergente leerlingen nodig hebben, maar ook wat leerkrachten nodig hebben om die hulp te kunnen bieden. Want ook zij hebben soms iemand nodig die mee naar een oplossing zoekt.

Featured image: ©Ali Ahmad Danesh via Pexels