Een TikTok-feed zonder 15-jarigen, Instagram waar je alleen binnenraakt met ouderlijke toestemming en ceo’s die persoonlijk verantwoordelijk kunnen worden gesteld als dat misloopt. Het Europees Parlement stemde vorige week een resolutie die pleit voor een minimumleeftijd van 16 jaar op sociale media. Het is (nog) geen wet, maar het is wel het duidelijkste signaal tot nu toe dat Europa strenger wil ingrijpen in het digitale leven van jongeren. Wat ligt er precies op de tafel? Vanwaar komt het voorstel? En wat kunnen we leren van landen die ons voorgingen? 

Wat houdt het mogelijke verbod in? 

De resolutie die vorige week in het Europees Parlement werd goedgekeurd, schuift een minimumleeftijd van 16 jaar naar voren voor sociale media, videoplatformen en AI-gestuurde contentdiensten. Vermoedelijk gaat het om populaire apps zoals Instagram, TikTok en YouTube, al is het nog niet duidelijk welke platforms onder het verbod zullen vallen. Dat zal afhangen van de uiteindelijke wetgeving. Jongeren tussen 13 en 16 jaar zouden alleen toegang krijgen met expliciete toestemming van een ouder of voogd en kinderen onder 13 jaar zouden volledig worden geweerd. 

Maar het gaat verder dan enkel toegang verbieden. Het Europees Parlement wil ook dat de bedrijven verslavende app-functies voor minderjarigen uitschakelen zoals eindeloos scrollen en automatisch afspelende video’s. Ook influencerreclame en commerciële prikkels richting jongeren worden aangepakt. 

Het Europees Parlement stelt dat één op vier jongeren worstelt met smartphonegebruik. Kampus Production via Pexels. 

Waarom wil het Europees Parlement dit? 

De druk komt van twee kanten. Enerzijds weegt de gezondheidsvraag zwaarder dan ooit. Uit de onderzoeken die in het debat circuleren blijkt dat bijna een kwart van de jongeren tekenen van problematisch smartphonegebruik vertoont. Denk aan cyberpesten, slaapverlies, eetstoornissen, zelfbeeld en concentratieproblemen. 

Daarnaast zorgt interne politieke versnippering voor problemen. Europese lidstaten hanteren elk hun eigen regels en die verschillen sterk van elkaar: 

• België hanteert een praktische ondergrens van 13 jaar. 

• Duitsland vraagt tot 16 jaar ouderlijke toestemming. 

• Frankrijk diende een ban-voorstel onder de 15 jaar in, plus nachtbeperking tussen 22u en 8u. 

• Spanje verhoogde in 2024 de leeftijd voor dataverwerking op sociale media van 14 naar 16 jaar. 

• Italië verplicht al sinds 2018 ouderlijke toestemming onder 14 jaar, al is dat beperkt. 

• Denemarken werkt aan een verbod onder 15 jaar, met uitzonderlijke toegang voor 13- en 14-jarigen mits beoordeling en toestemming. 

• Noorwegen wil de leeftijd voor datatoestemming optrekken van 13 naar 15 jaar, al is dat voorstel nog in ontwikkeling. 

Het Parlement wil af van die warboel aan regels en streeft naar één Europese standaard. Dat is volgens parlementsleden de enige manier om techreuzen echt te kunnen aanpakken. “We trekken eindelijk een grens. We zeggen duidelijk tegen platforms: jullie diensten zijn niet ontworpen voor kinderen. En het experiment eindigt hier”, klonk het bij de Deense sociaaldemocraat Christel Schaldemose. 

Wat kunnen we leren van andere landen die het verbod al invoerden? 

Wie wil weten wat een ban in de praktijk betekent, kijkt naar Australië. Daar werd eind 2024 gestemd dat jongeren onder 16 geen socialemedia-account meer mogen hebben. De overheid gaat dat niet zelf controleren, de verantwoordelijkheid ligt bij de bedrijven. Zij moeten leeftijden verifiëren, accounts blokkeren, identiteitsbewijzen opvragen en, indien nodig, minderjarigen verwijderen. Wie dat niet doet, riskeert miljoenenboetes. Maar de uitvoering is fragiel. Twee tieners proberen de wet juridisch te blokkeren via het Hooggerechtshof, omdat hun communicatievrijheid zou worden geschonden. Critici erkennen dat bedrijven miljoenenboetes kunnen incasseren zonder pijn te voelen. 

Tussen 2019–2023 voerde China een streng model in waarin schermtijd tot 1 uur per dag werd beperkt voor minderjarigen, later uitgebreid naar sociale media. Maar jongeren weken massaal uit via VPN, accounts van volwassenen en zwarte-marktplatformen.  

Het Europees Parlement zet een eerste stap richting een sociale-mediaban voor jongeren onder 16 maar voorlopig verandert er nog niets. De resolutie is geen wet, wel een duidelijk signaal dat Europa strengere bescherming voor minderjarigen wil. De komende maanden moeten Commissie en lidstaten beslissen of het voorstel werkelijkheid wordt en hoe die regels dan gecontroleerd kunnen worden. 

Tekst: Noura Kaddaoui 

Foto: Jason Howie via wikimedia