Daar staat hij dan: de allerbekendste trekpleister van Duitsland, de Brandenburger Tor. De oude stadspoort die in het midden van de Koude Oorlog in het niemandsland belandde. Ingeklemd tussen de Berlijnse muur die West- en Oost-Berlijn van elkaar scheidde. Sinds de val van de Berlijnse muur symboliseert de Brandenburger Tor de vrede, maar op het plein ervoor, de Pariser Platz, voelt het allesbehalve vredig. Toeristen verdringen elkaar voor hun perfecte fotoplekje aan het monument, betogers brullen hun staalharde meningen door microfoons en locals maken met een boog een omwegrond de stadspoort.

Stilte achter twee deuren

Een blauw bord aan de rechterkant van de Brandenburger Tor met daarop de woorden ‘Raum der Stille’ schreeuwt om mijn aandacht tussen alle drukte door. Raum der Stille betekent stilteruimte, een plek waar iedereen ongeacht gender, leeftijd of afkomst naartoe kan om in stilte tot rust te komen.

Wanneer ik het gebouw binnenstap, voel ik de drukte van de stad langzaam wegebben. Dezelfde blauwe kleur vanop het buitenbordje komt me tegemoet via een hoge muur en geschilderde witte letters daarop zeggen ‘stil’ in acht verschillende talen. Er ligt ook een boek in de inkomhal waarin bezoekers hun ervaringen van binnenin de stilteruimte kunnen neerschrijven. In de volgende kamer staan maar acht zwarte kuipstoelen klaar om rust te bieden aan de bezoekers, te weinig om er direct binnen te kunnen.

Ondertussen zie ik vrijwilligster, Anna K. (69), achter haar bureau zitten aan het onthaal. Daar heeft ze één camera waarop ze checkt of bezoekers de stilteregels wel respecteren. Na twee minuten geeft Anna eindelijk het teken om binnen te stappen in de oase van rust. Met een nieuwsgierige hoofdbeweging probeer ik al een glimp van de kamer op te vangen, maar de weg ernaartoe bevat niet één, maar twee deuren. De grens van luid naar stil werd daarmee nogmaals duidelijk. En op dat moment valt het geruis van de stad weg.

Een wachtzaal zonder smartphones

De kamer is moeilijk te vergelijken met iets anders. Op het eerste gezicht lijkt het een gewone wachtruimte met acht zwarte stoelen, wapperende lamellen waarachter zich een fel licht verschuilt en één kunststuk tegen de muur met diezelfde gedachte. Maar in de hoek hangt een camera waarmee de vrijwilligster elke beweging van je volgt. Praten, gsm’s en geluid zijn verboden. Het is er stil, heel stil.

De papieren sliertjes die achter je rug hangen worden door een windje tegen elkaar geduwd en vormen zo toch een stil lawaai. Na enkele minuten wordt de stilte voor één van mijn medestudenten te veel. “Ik snap niet dat jullie hier zo rustig van kunnen worden”, fluistert ze subtiel.

Maar ze heeft geluk. Want nog geen seconde later weerklinkt het geluid van een betoger die een poging doet tot het bespelen van een Franse hoorn. De valse toeter weergalmt tot in de stilteruimte.

Grootmoeders safe space

Bij het buitengaan van de kamer hoor ik Anna K., de gepensioneerde vrijwilligster in de stilteruimte, de volgende stiltegasten verwelkomen. “Laat je paraplu hier maar liggen in de gang en doe hem open, dan is hij straks droog wanneer je terug naar buiten gaat”, aanbeveelt ze de volgende toerist op grootmoeders wijze.

Ze was 29 jaar lang schooldirectrice, maar nu zet ze zich elke week twee dagen in voor de Berlijnse kamer waar mensen, volgens haar, dichter bij zichzelf komen. De beslissing om zich hiervoor in te zetten, lijkt voor haar vanzelfsprekend.

Anna vindt het enorm nuttig om mensen die van over de hele wereld naar Berlijn trekken, te informeren over stilte. “Ik verveelde me en ik hou ervan om met jonge mensen in andere talen te spreken”, vertelt ze.

En zo deden we wat Anna het liefste deed. Honderduit praat ze over de inspiratie die de oprichters van Raum der Stille kregen vanuit New York. Daar bouwden de Amerikanen in 1957 ook al een stilteruimte. “De toenmalige Zweedse secretaris-generaal van de VN bedacht de ruimte in het gebouw van de Verenigde Naties, zonder dat deze verbonden was aan religie of geloof”, merkt Anna op.

Gratis zonder actie

Een paar jaar voor de val van de Berlijnse muur nam de DDR, ofwel Oost-Duitsland, dit idee over. Er werd toen nog niets mee gedaan volgens de vrijwilligster. “Maar bij de eenmaking van Duitsland, werden ook West-Berlijners warm van het concept”, zegt ze.

Een drietal jaar later richtten enkele Berlijners de vereniging Förderkreis op met het doel om de ruimte nu wel echt te realiseren. De enige moeilijkheid was nog: de locatie. “Maar één ding was wel zeker, de stilteruimte moest zo dicht mogelijk bij de voormalige scheiding van Oost- en West-Berlijn liggen”, vertelt Anna.

In 1994 werd de stilte realiteit. “Iedereen die geïnteresseerd is in vrede, in veilige vrede, is hier vanaf dan welkom”, zegt ze. De Raum der Stille bestaat nu al zo’n 31 jaar in de noordvleugel van de Brandenburger Tor én is ook nog eens volledig gratis. Dit maakt dat er dagelijks meer dan 100 bezoekers zijn. “Mensen vinden de hotspot soms op het internet en zien dat het gratis is, dan komen ze buiten en vragen dan: waar is de actie? Ze snappen de betekenis ervan niet”, zegt Anna.

Ik probeerde, tijdens mijn stiltebezoek, de betekenis van de muurkunst te achterhalen. Een geweven stuk stof met beige en bruine kleuren. De bruine stukken stof lijken net boomstronken zonder een groene, bladerige kruin. De beige kleuren lijken het licht aan het einde van het bos.

Ik was niet de enige die naar het wandtapijt staarde, alle andere bezoekers keken naar hetzelfde beige-bruine gedrocht in het midden van de kamer. Wel logisch, want dit is de enige aankleding die de neutrale, sobere ruimte heeft. Een infobundel, die in de inkomhal te verkrijgen is, bevestigde mijn veronderstelling. Een textielkunstenares uit Boedapest, Ritta Hager, wilde met haar wandkleed effectief verduidelijken hoe licht de duisternis breekt.

“Ik kan de stilte niet aan!”

Dat één van mijn medestudentes het moeilijk kreeg met de ‘ongemakkelijke stilte’ in de Raum der Stille is volgens Anna K. ook niet abnormaal. “Soms komen er heel jonge kinderen de ruimte binnen, zij stappen na twee minuten terug buiten en zeggen: ‘Ik kan de stilte niet aan!’” Sociale media en schermen zijn volgens Anna K. hier de oorzaak van. “Daarom zijn smartphones hierbinnen verboden”, legt ze uit. “Tegenwoordig worden telefoons verkeerd gebruikt.” In het begin van haar schooldirectricecarrière konden kinderen zich nog zonder enkele problemen voor de volle 45 minuten concentreren. “Maar nu? No way”, beklemtoont Anna.

“Jongeren beseffen niet hoeveel invloed de digitalisering heeft op hun gedrag waardoor het moeilijker wordt om uit te vinden wie ze zijn”, zegt ze.Volgens de vrijwilligster is de stilteruimte de perfecte reflectieplek om te ontdekken wat je nu echt wil en wie je echt bent. Dat bewees een jonge Japanse man haar. “De jongeman bleef 1 uur en 20 minuten mediteren in de stilteruimte. Hij was helemaal op zichzelf. Niemand kwam binnen of buiten. Hij had nooit verwacht zo’n plek te vinden, dus de Japanner was mij zo dankbaar voor die ervaring, dat zal ik nooit vergeten”, vertelt Anna.

Enkele minuten geen buitenwereld

Ook Wx Tan (18) heeft het moeilijk met de stilte. Zij is een Chinese toeriste die samen met haar beste vriendin de kamer binnenstapte. “Ik probeerde rustig te blijven en ookal was de kamer vredig en kalmerend, het voelde alsof ik iets aan het missen was in de buitenwereld dus ik wou wel zo snel mogelijk terug naar buiten”, zegt Wx.

Maar Wx’ gevoel klopt. We waren, door die enkele minuten in de stiltekamer, echt de wereld even kwijt. Eens we terug voor de Brandenburger Tor staan, stapt een jong meisje naar ons toe.

Ze deelt verschillende flyers uit waarop het gezicht van een andere jonge vrouw staat.

De betoger die eerder de stilte met z’n Franse hoorn verstoorde, is niet alleen. Verschillende Duitsers komen vandaag samen voor één vrouw. Een Duitse journaliste die vermist is in Syrië sinds januari. “De Syrische president is vandaag in Duitsland, hier moet iets aan gedaan worden. Kom alstublieft mee protesteren voor het leven van deze journaliste”, moedigt het meisje ons op een activerende toon aan.

Nog voor ik het wist confronteert het geluid van tientallen politiemannen en meer dan 50 protesterende mensen me. Ik realiseer me dat de stilteruimte een tweede functie heeft. Escapisme. Het ontsnappen aan prikkels van de dagelijkse realiteit is wat de Raum der Stille je echt biedt.Veilige vrede in een kamertje van een paar vierkante meter dichtbij de voormalige scheiding tussen Oost- en West-Berlijn, dichtbij protest, dichtbij de drukte waarin mensen zichzelf verliezen.