De gloednieuwe film Heart of the Beast brengt de mentale impact op werkhonden onder de aandacht. Politiehonden krijgen tijdens hun werk namelijk te maken met agressie, explosies en stressvolle situaties. Sommige dieren raken na zulke ervaringen zwaar van slag waardoor ze niet langer inzetbaar zijn. Toch blijft de mentale impact van hun werk onderbelicht in wetenschappelijk onderzoek.

Tijdens manifestaties komen politiehonden met grote mensenmassa’s, vuurwerk en harde knallen in contact. Dat laat sporen na. “Je merkt dat die dieren ook moe worden. Sommige indrukken krijgen ze moeilijk verwerkt”, vertelt inspecteur Rony Collaert van de Brusselse politiehondenbrigade. Hij werkt dagelijks samen met zijn werkhond Spike en ziet hoe de belastbaarheid van dier tot dier en verschilt. “Je moet jouw hond kennen, elk dier heeft zijn limieten”, stelt Collaert.

Die veerkracht komt op scherp te staan tijdens interventies. Zo vertelt Collaert over honden die tijdens een vechtpartij zelf klappen krijgen. “Sommige dieren raken getraumatiseerd en geraken daar niet meteen overheen. Uiteindelijk moet het dier op medisch pensioen”, legt Collaert uit.

Toch kunnen honden zich ook herstellen van traumatische ervaringen. De werkhond van Collaert zelf werd in beslag genomen nadat hij mishandeld was. De Mechelse herder kreeg bij hem een nieuwe thuis en kon zich volgens de inspecteur over zijn moeilijke verleden heen zetten.

Blinde vlek

Politie-inspecteurs merken dat hun viervoetige collega’s het soms moeilijk hebben, maar wetenschappelijk is daar nog weinig over bekend. Onderzoekster Sofie Salden (UGent) verdiepte zich tijdens haar masterproef in gedragsproblemen bij werkhonden. Ze stelde vast dat bestaand onderzoek vooral focust op de fysieke gevolgen van hun werkzaamheden. “Er wordt op lange termijn eigenlijk weinig gekeken naar de gedragsmatige gevolgen”, klinkt het.

Salden wijst erop dat onderzoek bij werkhonden bijzonder moeilijk is. “De dieren werken voortdurend en hun inzet richt zich op situaties waarin mensenlevens op het spel staan”, zegt Salden. Daardoor is het volgens haar niet eenvoudig om ze systematisch te onderzoeken.

Ook de term posttraumatische stressstoornis (PTSS) vraagt volgens haar om voorzichtigheid. Het onderzoek naar psychische problemen bij dieren staat nog relatief in de kinderschoenen. Bovendien is PTSS bij honden niet eenvoudig af te bakenen, omdat traumatische ervaringen zich op verschillende manieren kunnen uiten.

Spelen als uitlaatklep

De Brusselse politie besteedt ook tijdens interventies aandacht aan de stress van de honden.

Politiehonden beschouwt men daarbij als een wapen. “Wanneer ze bijten, moet daar net zoals bij het gebruik van een dienstwapen een verslag van worden opgemaakt”, duidt Collaert.
Volgens hem kan dat voor de dieren ook een vorm van spanning met zich meebrengen. Politie zet de honden in om te dreigen of af te schrikken, maar ze mogen niet zomaar tot een aanval overgaan.

Daarom probeert Collaert tijdens het werk momenten te creëren waarop zijn hond Spike die spanning kwijt kan. Hij heeft steeds een bijtworst of balletje bij zich zodat de werkhond even kan spelen. Ook na zware interventies krijgen de dieren extra aandacht. Een langere wandeling en rust helpen om de opgebouwde spanning te laten zakken.

Honden die niet langer geschikt zijn voor politiewerk, laten ze niet zomaar aan hun lot over. Volgens Collaert worden de dieren op medisch pensioen gesteld en komen ze vaak bij hun begeleider of een ander gezin terecht.

De film Heart of the Beast toont een extreme situatie waarin beide protagonisten kampen met een posttraumatische stressstoornis. Toch roept het verhaal een bredere vraag op: hoe goed begrijpen we wat werkhonden mentaal meemaken? De ervaringen uit de politiepraktijk tonen dat de mentale gevolgen ernstig kunnen zijn. Hoe die op lange termijn moeten worden opgevolgd, blijft voorlopig een vraag waarop het wetenschappelijk onderzoek nog geen volledig antwoord biedt.